नाटक वाङ्मयप्रकाराचे प्रमुख घटक खालीलप्रमाणे स्पष्ट करता येतात:

• कथानक (Plot):

  कथानक म्हणजे नाटकातील घटनांचा क्रम. यात सुरुवात, मध्य आणि शेवट असतो. नाटकाची कथा कशा प्रकारे पुढे सरकते, पात्रांसमोर कोणती आव्हाने येतात आणि ती कशी सोडवली जातात, हे कथानकातून उलगडते. ते नाट्यमय, रंजक आणि प्रेक्षकांना गुंतवून ठेवणारे असावे लागते.

• पात्र (Characters):

  पात्रे म्हणजे नाटकातील व्यक्तीरेखा. प्रत्येक पात्राला स्वतःची वैशिष्ट्ये, विचार, भावना आणि भूमिका असते. पात्रांचे स्वभाव, त्यांचे एकमेकांशी असलेले संबंध आणि त्यांच्यातील बदल नाटकाला सजीवता देतात.

• संवाद (Dialogue):

  संवाद म्हणजे पात्रांमधील संभाषण. संवादातून कथानक पुढे सरकते, पात्रांचे विचार आणि भावना व्यक्त होतात आणि त्यांच्यातील संबंध स्पष्ट होतात. संवाद नैसर्गिक, परिणामकारक आणि संबंधित पात्रांच्या स्वभावाला अनुसरून असावेत.

• संघर्ष (Conflict):

  संघर्ष म्हणजे नाटकातील मुख्य समस्या किंवा पात्रांमधील मतभेद. हा संघर्ष अंतर्गत (एका पात्राच्या मनात) किंवा बाह्य (पात्रांमधील, परिस्थितीशी किंवा समाजाशी) असू शकतो. संघर्षाशिवाय नाटक रंजक होत नाही आणि प्रेक्षकांना गुंतवून ठेवू शकत नाही. हा संघर्षाचा विकास आणि त्याचे निराकरण कथानकाचा भाग असतो.

• वातावरण / स्थळ-काळ (Setting/Atmosphere):

  नाटकातील घटना कोणत्या ठिकाणी आणि कोणत्या वेळी घडतात, याला स्थळ-काळ म्हणतात. हे नाटकाचे वातावरण निश्चित करते. यामुळे नाटकाला विश्वसनीयता येते आणि प्रेक्षकांना कथेमध्ये अधिक सहजपणे सामील होता येते. स्थळ, काळ आणि एकूणच नाटकातील भाव हे वातावरण निर्मितीस मदत करतात.

• विषय/उद्दिष्ट (Theme/Purpose):

  प्रत्येक नाटकामागे एक विशिष्ट विचार किंवा संदेश असतो, ज्याला विषय म्हणतात. नाटककार आपल्या नाटकाद्वारे समाजाला काहीतरी सांगण्याचा प्रयत्न करतो. उदा. प्रेम, द्वेष, न्याय, अन्याय, सामाजिक समस्या किंवा मानवी स्वभावाचे विविध पैलू.

• नाट्यसंहिता (Script):

  नाट्यसंहिता म्हणजे नाटकाचे लेखी स्वरूप. यात संवाद, पात्रांच्या हालचालींसाठीच्या सूचना (स्टेज डायरेक्शन), दृश्यांचे वर्णन आणि इतर तांत्रिक बाबींचा समावेश असतो. नाटकाची संहिता हे नाटकाचा पाया असते.

• नाट्यप्रयोग / सादरीकरण (Performance/Staging):

  नाटक हा एक सादरीकरणाचा प्रकार आहे. संहिता लिहिली गेल्यानंतर ती रंगमंचावर कलाकारांद्वारे सादर केली जाते. यात अभिनय, दिग्दर्शन, रंगभूषा, वेशभूषा, प्रकाशयोजना आणि नेपथ्य (सेट) यांचा समावेश असतो. या घटकांशिवाय नाटकाचा अनुभव पूर्ण होत नाही.