📌मार्केटिंग रिसर्च : मार्केटिंगमधला एक प्रमुख विषय म्हणजे मार्केटिंग रिसर्च किंवा विपणन संशोधन. संशोधनाचे महत्त्व हे सर्वच क्षेत्रामध्ये आहे. मार्केटिंगसुद्धा याला अपवाद नाही. मार्केटिंगमध्ये संशोधनाचाउपयोग, प्रामुख्याने ग्राहकांच्या आवडीनिवडी शोधून काढणे, स्पर्धकांच्या प्रॉडक्टविषयी माहिती घेणे, वस्तू व सेवा वितरित करताना वापरल्या जाणाऱ्या वितरणाच्या साखळीसंबंधी (डिस्ट्रिब्युशन चॅनल्स) धोरण ठरवणे, किमतीविषयक धोरण ठरवणे, जाहिरातींचे माध्यम ठरविणे आदी अनेक ठिकाणी होतो. या विषयामध्ये, वेगवेगळ्या विभागांमध्ये संशोधन कसे करावे, यामध्ये माहिती गोळा करण्याचे कोणकोणते मार्ग आहेत, तसेच माहितीगोळा करण्यासाठी प्रश्नावली (क्वेश्चनरी) कशी तयार करावी आणि गोळा केलेल्या माहितीचे विश्लेषणकसे करावे यासंबंधी मार्गदर्शन केले जाते. संशोधन केल्यानंतर आणित्यामधून निष्कर्ष काढल्यानंतर संस्थेच्या धोरणामध्ये योग्य ते बदल कसे करावेत यासंबंधीसुद्धा मार्गदर्शन केले जाते. याचबरोबर आंतरराष्ट्रीय विपणन संशोधन (इन्टरनॅशनल मार्केटिंग रिसर्च) कसे करावे याचीही माहिती मिळते. या ठिकाणी असे म्हणता येईल की, विपणन संशोधन असे की, ज्यामध्ये बाजारपेठांचे संशोधन (मार्केट रिसर्च) याचाही समावेश होतो, हा एकमहत्त्वाचा विषय आहे. एम.बी.ए. अभ्यासक्रम पूर्ण करताना विद्यार्थी-विद्यार्थिनींनी लहान-लहान संशोधन प्रकल्प पूर्ण केले तर त्यांना या विषयाची पूर्णकल्पना येऊ शकेल आणि त्याचा फायदापुढील करिअरमध्ये होईल.
आपल्या भोवतालच्या परिस्थितीकडे जर डोळसपणे पाहिले आणि वेगवेगळ्या कंपन्यांच्या मार्केटिंगच्या धोरणांचा अभ्यास केला तसेच ग्राहकांच्या आवडीनिवडीविषयीची निरीक्षणे नोंदवून ठेवली तर त्यांचा भविष्यात चांगला उपयोग होतो.

मार्केट रिसर्च (Market Research) करताना पायरी पायरीने सुरुवात कशी करावी यासाठी खालील माहितीचा वापर करू शकता:

1. समस्या आणि उद्दिष्टांची व्याख्या करा:

   सर्वात आधी तुम्हाला मार्केट रिसर्च कशासाठी करायचं आहे, हे स्पष्टपणे ठरवा. तुमची उद्दिष्ट्ये काय आहेत? तुम्हाला कोणत्या प्रश्नांची उत्तरे शोधायची आहेत? उदाहरणार्थ, नवीन उत्पादन बाजारात आणायचे आहे कीExisting उत्पादनाची विक्री वाढवायची आहे.

2. संबंधित माहिती गोळा करा:

   तुमच्या उद्योगाबद्दल आणि बाजाराबद्दल उपलब्ध असलेली माहिती गोळा करा. यामध्ये सरकारी आकडेवारी, उद्योग अहवाल (Industry reports), आणि इतर संबंधित डेटाचा समावेश असू शकतो.

3. रिसर्च डिझाइन विकसित करा:

   तुम्ही कोणत्या प्रकारची रिसर्च पद्धत वापरणार आहात ते ठरवा. गुणात्मक (Qualitative) रिसर्च करायचा आहे की संख्यात्मक (Quantitative) रिसर्च करायचा आहे? सर्वेक्षण (Surveys), मुलाखती (Interviews), आणि फोकस ग्रुप्स (Focus groups) यांसारख्या पद्धतींचा विचार करा.

4. नमुना (Sample) निवडा:

   तुमच्या लक्षित (Target) बाजारातील लोकांचा एक नमुना गट (Sample group) निवडा. हा गट तुमच्या संपूर्ण बाजाराचे प्रतिनिधित्व करतो, हे सुनिश्चित करा.

5. डेटा गोळा करा:

   निवडलेल्या नमुना गटाकडून डेटा गोळा करा. तुम्ही प्रश्नावली (Questionnaire), मुलाखती, किंवा फोकस ग्रुप्स वापरू शकता.

6. डेटा विश्लेषण करा:

   गोळा केलेल्या डेटाचे विश्लेषण करा. सांख्यिकीय (Statistical) पद्धती आणि इतर तंत्रांचा वापर करून माहितीचे अर्थ लावा.

7. निष्कर्ष काढा:

   विश्लेषणानंतर मिळालेल्या निष्कर्षांच्या आधारावर अहवाल तयार करा. तुमच्या निष्कर्षांवर आधारित शिफारसी (Recommendations) द्या.

8. अहवाल सादर करा:

   तुमचा अहवाल संबंधित भागधारकांना (Stakeholders) सादर करा. तुमच्या निष्कर्षांवर चर्चा करा आणि पुढील कार्यवाही (Action) ठरवा.

ॲक्युरसी: