उपग्रह नेव्हिगेशन

गगन (Gagan) हे भारताचे स्वदेशी उपग्रह-आधारित संवर्धन प्रणाली (Satellite-Based Augmentation System - SBAS) आहे. याचे पूर्ण रूप GPS Aided Geo Augmented Navigation असे आहे.

हे प्रणाली भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) आणि भारतीय विमानतळ प्राधिकरण (AAI) यांच्या संयुक्त विद्यमाने विकसित केले आहे. गगनचा मुख्य उद्देश GPS (Global Positioning System) सिग्नलची अचूकता, विश्वासार्हता आणि उपलब्धता वाढवणे हा आहे, विशेषतः विमान वाहतूक क्षेत्रासाठी.

गगन प्रणालीची प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि फायदे:

• अचूकता (Accuracy): गगन प्रणाली GPS सिग्नलमध्ये सुधारणा करून अधिक अचूक स्थान निश्चिती करण्यास मदत करते. यामुळे विमान, जहाजे आणि इतर वाहनांसाठी अत्यंत अचूक नेव्हिगेशन शक्य होते, जे 7.6 मीटरपेक्षा कमी अचूकता प्रदान करते.
• विश्वासार्हता (Integrity): ही प्रणाली GPS सिग्नलमध्ये काही त्रुटी किंवा समस्या असल्यास तात्काळ माहिती देते, ज्यामुळे सुरक्षा सुनिश्चित होते.
• उपलब्धता आणि सातत्य (Availability and Continuity): गगन प्रणाली भारतीय उड्डाण माहिती प्रदेश (FIR) आणि त्याच्या आसपासच्या क्षेत्रांमध्ये सिग्नलची सतत आणि अखंड उपलब्धता सुनिश्चित करते.
• विमान वाहतुकीसाठी महत्त्व:
  • विमानांना अचूक लँडिंग मार्गदर्शन (Precision Approach - APV-1 आणि Cat-1 पर्यंत) प्रदान करते, ज्यामुळे खराब हवामानातही विमान उतरवणे सुरक्षित होते.
  • विमान कंपन्यांना इंधन वाचविण्यात आणि मार्ग अधिक कार्यक्षम बनविण्यात मदत करते.
• इतर उपयोग: विमान वाहतुकीव्यतिरिक्त, गगन प्रणालीचा उपयोग रेल्वे सिग्नलिंग, शेतीमधील अचूक कामे (precision agriculture), सर्वेक्षण, नैसर्गिक आपत्कालीन व्यवस्थापन, भूमापन आणि रस्ते वाहतूक व्यवस्थापन यांसारख्या विविध क्षेत्रांमध्ये होऊ शकतो.

गगन प्रणाली भूस्थिर उपग्रह (जसे की GSAT-8, GSAT-10 आणि GSAT-15) आणि जमिनीवरील अनेक संदर्भ स्थानकांचा (Ground Reference Stations) वापर करून GPS सिग्नलमधील त्रुटी दूर करते आणि सुधारात्मक संदेश प्रसारित करते. यामुळे भारताला स्वतःची उपग्रह नेव्हिगेशन प्रणाली असलेली जगातील काही निवडक राष्ट्रांपैकी एक बनवले आहे.