मॅकेन्सी

मॅकेन्सी 7S चौकट (McKinsey 7S Framework) हे एक व्यवस्थापन साधन आहे, जे संस्थेच्या अंतर्गत कामकाजाचे विश्लेषण करण्यासाठी आणि संस्थेची प्रभावीता तपासण्यासाठी वापरले जाते. हे साधन 1980 च्या दशकात मॅकेन्सी अँड कंपनीच्या सल्लागारांनी (टॉम पीटर्स, रॉबर्ट वॉटरमन, रिचर्ड पास्कल आणि अँथनी अथोस) विकसित केले होते.

या चौकटीनुसार, संस्थेमध्ये सात घटक असतात जे एकमेकांशी जोडलेले असतात आणि संस्थेच्या यशासाठी ते सर्व सुसंगत असणे आवश्यक आहे. हे सात घटक 'S' अक्षराने सुरू होतात आणि ते दोन भागांमध्ये विभागले जातात:

• हार्ड S (Hard S): हे घटक निश्चित करणे आणि बदलणे सोपे असतात.
  • धोरण (Strategy): संस्थेची उद्दिष्ट्ये साध्य करण्यासाठी आणि स्पर्धात्मक फायदा मिळवण्यासाठीची योजना. यामध्ये संस्थेची दिशा, बाजारातील स्थान आणि स्पर्धात्मक कृती यांचा समावेश असतो.
  • संरचना (Structure): संस्थेची रचना, अधिकार श्रेणी, विभागणी आणि जबाबदाऱ्यांचे वाटप. यामध्ये संस्थेचा आकृतीबंध (उदा. कार्यात्मक, मॅट्रिक्स) आणि अहवाल देण्याच्या ओळींचा समावेश होतो.
  • प्रणाली (Systems): संस्था चालवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रक्रिया आणि कार्यपद्धती. यामध्ये माहिती प्रणाली, उत्पादन प्रक्रिया, वित्तीय प्रणाली आणि मानव संसाधन प्रक्रिया यांचा समावेश असतो.
• सॉफ्ट S (Soft S): हे घटक निश्चित करणे आणि बदलणे अधिक कठीण असतात, कारण ते संस्कृती आणि मानवी पैलूंशी संबंधित असतात.
  • सामायिक मूल्ये (Shared Values): संस्थेची मूळ मूल्ये, संस्कृती आणि मार्गदर्शक तत्त्वे. हे सर्व 7S घटकांच्या केंद्रस्थानी असते आणि ते संस्थेच्या कामाची दिशा ठरवते.
  • कौशल्ये (Skills): संस्थेतील कर्मचाऱ्यांकडे असलेले मुख्य कौशल्ये आणि क्षमता. संस्थेला तिच्या उद्दिष्टांसाठी कोणती कौशल्ये आवश्यक आहेत हे यातून समजते.
  • शैली (Style): व्यवस्थापनाची नेतृत्वशैली, संस्था कशी चालवली जाते आणि व्यवस्थापन कर्मचाऱ्यांशी कसे संवाद साधते.
  • कर्मचारी (Staff): संस्थेतील कर्मचारी, त्यांची संख्या, गुणवत्ता, भरती, प्रशिक्षण, मूल्यांकन आणि विकास. योग्य लोकांना योग्य भूमिकेत ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

मॅकेन्सी 7S चौकटीचा उपयोग संस्थात्मक बदल व्यवस्थापित करण्यासाठी, विलीनीकरण आणि संपादनाचे विश्लेषण करण्यासाठी, कार्यक्षमतेतील कमतरता ओळखण्यासाठी आणि संस्थेच्या भविष्यातील वाढीसाठी धोरणात्मक निर्णय घेण्यासाठी केला जातो. या चौकटीनुसार, हे सर्व सात घटक परस्परावलंबी आहेत आणि एका घटकातील बदल इतर घटकांवर परिणाम करतात.