प्रशिक्षण पद्धती
0
Answer link
ऑन द जॉब ट्रेनिंग (On-the-Job Training) आणि ऑफ द जॉब ट्रेनिंग (Off-the-Job Training) हे कर्मचाऱ्यांच्या कौशल्य विकासाचे आणि प्रशिक्षणाचे दोन महत्त्वाचे प्रकार आहेत.
ऑन द जॉब ट्रेनिंग (On-the-Job Training)
ऑन द जॉब ट्रेनिंग म्हणजे कर्मचाऱ्याला त्याच्या कामाच्या ठिकाणीच, प्रत्यक्ष काम करत असताना दिले जाणारे प्रशिक्षण. यात कर्मचारी अनुभवी सहकाऱ्याच्या किंवा पर्यवेक्षकाच्या मार्गदर्शनाखाली वास्तविक कामे शिकतो आणि करतो. हे प्रशिक्षण कामाच्या प्रक्रियेचा अविभाज्य भाग असते.
वैशिष्ट्ये:
- प्रत्यक्ष अनुभव: कर्मचारी कामाचे प्रत्यक्ष वातावरण आणि साधने वापरून शिकतो.
- उत्पादकता: प्रशिक्षण घेताना कर्मचारी काही प्रमाणात कामात योगदान देऊ शकतो.
- खर्च प्रभावी: यासाठी वेगळ्या सुविधा किंवा बाह्य प्रशिक्षकांची अनेकदा आवश्यकता नसते.
- तत्काळ उपयोग: शिकलेल्या गोष्टींचा लगेच कामात उपयोग होतो.
- उदाहरण: नवीन कर्मचाऱ्याला मशीन कसे चालवायचे हे अनुभवी कर्मचाऱ्याकडून शिकवणे, नवीन सॉफ्टवेअर वापरताना वरिष्ठांचे मार्गदर्शन घेणे, विक्री प्रतिनिधीला ग्राहकांशी संवाद साधण्याचे प्रात्यक्षिक दाखवणे.
ऑफ द जॉब ट्रेनिंग (Off-the-Job Training)
ऑफ द जॉब ट्रेनिंग म्हणजे कर्मचाऱ्याला त्याच्या नियमित कामाच्या ठिकाणापासून दूर किंवा कामाच्या वेळेव्यतिरिक्त दिले जाणारे प्रशिक्षण. हे प्रशिक्षण विशेषतः तयार केलेल्या वातावरणात (उदा. प्रशिक्षण केंद्र, कॉन्फरन्स हॉल) किंवा आभासी (ऑनलाइन) माध्यमातून दिले जाते.
वैशिष्ट्ये:
- शांत आणि नियंत्रित वातावरण: शिकण्यासाठी योग्य आणि विचलित न करणारे वातावरण मिळते.
- व्यापक ज्ञान: विशिष्ट कौशल्यांवर किंवा विषयांवर सखोल आणि सैद्धांतिक ज्ञान दिले जाते.
- विशेषज्ञ प्रशिक्षक: बाह्य किंवा अंतर्गत विशेषज्ञ प्रशिक्षक प्रशिक्षण देतात.
- नवीन दृष्टीकोन: नवीन कल्पना, तंत्रज्ञान आणि उद्योगातील सर्वोत्तम पद्धती शिकण्याची संधी मिळते.
- उदाहरण: कार्यशाळा (वर्कशॉप्स), सेमिनार, व्याख्याने (लेक्चर्स), रोल-प्लेइंग, केस स्टडीज, सिमुलेशन्स, ऑनलाइन अभ्यासक्रम.
मुख्य फरक:
- स्थान: ऑन द जॉब - कामाच्या ठिकाणी; ऑफ द जॉब - कामापासून दूर.
- वातावरण: ऑन द जॉब - वास्तविक कामाचे वातावरण; ऑफ द जॉब - नियंत्रित किंवा शैक्षणिक वातावरण.
- पद्धत: ऑन द जॉब - प्रत्यक्ष काम करून शिकणे; ऑफ द जॉब - सैद्धांतिक आणि प्रात्यक्षिक (पण प्रत्यक्ष कामापासून वेगळे) शिकणे.
- खर्च: ऑन द जॉब - सामान्यतः कमी खर्चिक; ऑफ द जॉब - सामान्यतः जास्त खर्चिक (प्रवासाचा खर्च, प्रशिक्षक शुल्क इ.).