साधनांची सप्रमाणता

संशोधनातील साधनांची (उदा. प्रश्नावली, चाचण्या, मुलाखतीचे वेळापत्रक) 'सप्रमाणता' (Validity) तपासणे म्हणजे ते साधन जे मोजण्यासाठी तयार केले आहे, ते खरोखरच तेच आणि अचूकपणे मोजते का, हे निश्चित करणे.

साधनांची सप्रमाणता तपासण्यासाठी विविध प्रकारच्या सप्रमाणता पद्धती वापरल्या जातात:

• १. दर्शनी सप्रमाणता (Face Validity):

  यामध्ये साधन वरवर पाहता ते जे मोजण्यासाठी बनवले आहे, तेच मोजत आहे असे वाटते का, हे पाहिले जाते. ही सप्रमाणता सर्वात प्राथमिक आणि अनौपचारिक असते. सामान्य व्यक्ती किंवा तज्ञ साधनाचे स्वरूप पाहून याबद्दल आपले मत देतात. उदाहरणार्थ, गणिताची चाचणी गणिताचे प्रश्नच विचारते आहे का, हे पाहणे.

• २. विषयवस्तू सप्रमाणता (Content Validity):

  हे साधन मोजल्या जाणाऱ्या संकल्पनेचे (construct) सर्व आवश्यक पैलू आणि घटक पूर्णपणे समाविष्ट करते का, हे तपासते. यासाठी विषय तज्ञांकडून (Subject Matter Experts - SMEs) साधनाचे पुनरावलोकन केले जाते. तज्ञ साधनातील प्रत्येक प्रश्न किंवा घटकाचे महत्त्व, प्रासंगिकता आणि समग्रता तपासतात. एखाद्या अभ्यासक्रमावर