आनुवंश

वंशाचे (आनुवंशिकतेचे) निर्णायक घटक मुख्यतः खालीलप्रमाणे आहेत:

• जनुके (Genes): जनुके हे आनुवंशिकतेचे मूलभूत एकक आहेत. ते डीएनएच्या विशिष्ट तुकड्यांनी बनलेले असतात आणि सजीवांची वैशिष्ट्ये (उदा. डोळ्यांचा रंग, केसांचा प्रकार, उंची) निर्धारित करतात. ही जनुके पालकांकडून त्यांच्या संततीकडे संक्रमित होतात.
• डीएनए (DNA - Deoxyribonucleic Acid): डीएनए हा एक लांब रेणू आहे ज्यामध्ये सजीवांच्या विकासासाठी आणि कार्यासाठी आवश्यक असलेली सर्व जनुकीय माहिती साठवलेली असते. जनुके डीएनएवरच असतात.
• गुणसूत्र (Chromosomes): गुणसूत्र हे प्रत्येक पेशीच्या केंद्रकात आढळणाऱ्या धाग्यासारख्या संरचना असतात. गुणसूत्र डीएनए आणि प्रथिनांनी बनलेले असतात आणि त्यात अनेक जनुके असतात. मानवामध्ये सामान्यतः 23 जोड्या गुणसूत्र असतात, ज्यापैकी प्रत्येक पालकाकडून एक-एक गुणसूत्र येते.
• प्रजनन (Reproduction): लैंगिक प्रजननामध्ये, प्रत्येक पालकांकडून अर्धे जनुकीय घटक (डीएनए आणि गुणसूत्र) संततीमध्ये येतात. शुक्राणू आणि अंडपेशी या लैंगिक पेशी (gametes) यांच्या संयोगातून नवीन जीव तयार होतो, ज्यात दोन्ही पालकांचे जनुकीय मिश्रण असते.

थोडक्यात, जनुके, डीएनए आणि गुणसूत्र हे मुख्य घटक आहेत जे पालकांकडून संततीमध्ये आनुवंशिक गुणधर्म संक्रमित करतात आणि वंशाची निर्मिती करतात.