सहकार संस्था

सहकार संस्थेची प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

• स्वैच्छिक आणि खुले सदस्यत्व (Voluntary and Open Membership):

  सहकार संस्थेचे सदस्यत्व स्वैच्छिक असते आणि जात, धर्म, लिंग किंवा राजकीय विचारसरणीचा कोणताही भेद न करता, समान गरजा असलेल्या आणि संस्थेच्या नियमांचे पालन करण्यास तयार असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीसाठी ते खुले असते.

• लोकशाही पद्धतीने सदस्य नियंत्रण (Democratic Member Control):

  सहकार संस्था सदस्यांद्वारे लोकशाही पद्धतीने नियंत्रित केल्या जातात. सदस्य हे संस्थेचे सक्रिय भागीदार असतात आणि 'एक सदस्य, एक मत' या तत्त्वावर आधारित मतदान करून निर्णय घेतात. निवडलेले प्रतिनिधी सदस्यांना जबाबदार असतात.

• सदस्यांचा आर्थिक सहभाग (Member Economic Participation):

  सदस्य संस्थेच्या भांडवलात समानतेने योगदान देतात. या भांडवलाचा काही भाग संस्थेची सामान्य मालमत्ता असतो. सदस्यांना त्यांच्या भांडवलावर मर्यादित प्रमाणात परतावा मिळतो आणि अधिक परतावा संस्थेच्या विकास आणि सेवा सुधारण्यासाठी वापरला जातो.

• स्वायत्तता आणि स्वातंत्र्य (Autonomy and Independence):

  सहकार संस्था स्वायत्त आणि स्वयं-मदत करणाऱ्या संस्था आहेत. जर त्यांनी सरकार किंवा इतर संस्थांबरोबर करार केले किंवा बाहेरील स्त्रोतांकडून भांडवल घेतले, तर ते सदस्यांचे लोकशाही नियंत्रण कायम राखतील आणि त्यांची स्वायत्तता जपतील याची खात्री करतात.

• शिक्षण, प्रशिक्षण आणि माहिती (Education, Training and Information):

  सहकार संस्था त्यांच्या सदस्यांना, निवडलेल्या प्रतिनिधींना, व्यवस्थापकांना आणि कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या विकासासाठी आणि संस्थेच्या प्रभावी कार्यासाठी शिक्षण आणि प्रशिक्षण देतात. तसेच, ते लोकांना सहकार चळवळीच्या लाभांची माहिती देतात.

• इतर संस्थांशी सहकार्य (Co-operation among Co-operatives):

  स्थानिक, राष्ट्रीय, प्रादेशिक आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर एकत्र काम करून, सहकार संस्था त्यांच्या सदस्यांना अधिक प्रभावीपणे सेवा देतात आणि सहकार चळवळ मजबूत करतात.

• समुदायासाठी चिंता (Concern for Community):

  सहकार संस्था त्यांच्या सदस्यांच्या गरजा पूर्ण करण्यासोबतच, त्यांच्या स्थानिक समुदायाच्या शाश्वत विकासासाठी काम करतात, ज्यामुळे समुदायाचे एकूण कल्याण होते.

• सेवा हेतू (Service Motive):

  सहकार संस्थेचा मुख्य उद्देश नफा मिळवणे नसून, आपल्या सदस्यांना उत्तम सेवा आणि वस्तू वाजवी दरात पुरवणे हा असतो. सदस्यांचे आर्थिक आणि सामाजिक हित साधणे हे या संस्थेचे उद्दिष्ट असते.

• कायदेशीर व्यक्तिमत्व (Legal Personality):

  सहकार संस्थेची नोंदणी झाल्यानंतर तिला एक स्वतंत्र कायदेशीर व्यक्तिमत्व प्राप्त होते. त्यामुळे ती स्वतःच्या नावावर करार करू शकते, मालमत्ता धारण करू शकते आणि इतरांवर खटला दाखल करू शकते किंवा तिच्यावर खटला दाखल केला जाऊ शकतो.

• समता (Equality):

  सहकार संस्थेमध्ये सर्व सदस्यांना समानतेने वागवले जाते. सदस्यत्वामध्ये किंवा लाभांच्या वाटपामध्ये कोणताही भेदभाव केला जात नाही.