सामाजिक ओळख

माळी समाजाचा विशिष्ट असा एकच 'अधिकृत' भगवा किंवा पिवळा ध्वज नाही. परंतु, महात्मा ज्योतिबा फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांच्या विचारांचे आणि कार्याचे अनुयायी म्हणून माळी समाज त्यांना आपला आदर्श मानतो. महात्मा फुले यांनी स्थापन केलेल्या सत्यशोधक समाजाशी संबंधित प्रतीक म्हणून काही ठिकाणी पिवळ्या रंगाचा वापर केला जातो, कारण पिवळा रंग शेती, समृद्धी आणि ज्ञानाचे प्रतीक मानला जातो. त्यामुळे, माळी समाजाच्या काही संघटना किंवा कार्यक्रमांमध्ये पिवळ्या रंगाचा वापर जास्त प्रमाणात दिसून येतो. भगवा रंग हा अनेकदा मराठा साम्राज्याशी किंवा काही धार्मिक संघटनांशी जोडला जातो, त्यामुळे तो थेट माळी समाजाचा विशिष्ट रंग म्हणून ओळखला जात नाही. थोडक्यात, माळी समाजासाठी पिवळा रंग अधिक प्रतिनिधीत्व करतो असे म्हणता येईल, विशेषतः सत्यशोधक विचारांशी संबंधित.

भाषा हे इतरांशी संपर्क साधण्याचे व आपले विचार व्यक्त करण्याचे एक साधन आहे. पण आपली भाषा ही आपल्या व्यक्तिमत्त्वाचाच जणू एक भाग असते. आपण लहानपणापासून आपल्या भाषेच्या सहवासात राहतो. वाढतो. त्यामुळे स्वभाषेशी आपल्या मनाचे अतूट नाते निर्माण होते. स्वभाषेत आपले विचार आपण प्रभावीपणे मांडू शकतो, त्या भाषेतील प्रतिमा, शब्दप्रयोग हे सहजपणे आपल्या पचनी पडलेले असतात. एक साहित्यिक आणि सांस्कृतिक परंपराच त्या भाषेशी जोडली गेलेली असते. म्हणूनच आपल्या भाषेबद्दल आपल्याला नैसर्गिक जवळीक वाटते, स्वभाषेबद्दल आपल्या मनात खोलवर रुजलेली निष्ठा असते. विशेषतः परभाषिक प्रदेशात राहताना, वावरताना आपले स्वभाषाप्रेम जास्त पक्के बनते. आपण आपली भाषा बोलणारी मंडळी शोधू लागतो, त्यांच्या सहवासात राहतो एकाच वस्तीतही राहतो. स्वभाषिक व्यक्ती भेटली की परभाषिकांदेखतही आपण चटकन आपल्या भाषेत बोलू लागतो.स्वभाषेबद्दलचे आपले प्रेम इतर मार्गांनीही व्यक्त होते. उदाहरणार्थ, आपण सहसा इतर भारतीय भाषा शिकत नाही.. अगदी परप्रांतातच राहावे लागले तर कामापुरती आपण तेथील भाषा शिकतो. अन्यथा मात्र मराठी माणूस तामिळ शिकला किंवा आसामी शिकला अशी उदाहरणे विरळाच. इतर भाषांचे स्वरूप, त्यांची लिपी, त्या भाषांमधले साहित्यिक यांच्याबद्दलही आपल्याला काही माहिती नसते आणि ती असावी असेही आपल्याला वाटत नाही.

खरेतर आपला स्वभाषाभिमान हा इतर भाषांबद्दलच्या आपल्या पूर्वग्रहांमधूनच जास्त व्यक्त होतो. आपले पूर्वग्रह अज्ञानावरच आधारित असतात.

उदाहरणार्थ, विशिष्ट भाषा ही आपण विशिष्ट धर्मियांशी जोडून टाकतो. उर्दू ही मुसलमानांची भाषा किंवा पंजाबी ही शिखांची भाषा असे आपले समीकरण असते.