आत्म-जागरूकता

आपल्या स्वसामर्थ्याची (आपल्या अंगभूत क्षमता आणि कौशल्यांची) ओळख असणे हे यशाच्या मार्गावरील एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. जेव्हा व्यक्ती आपल्या क्षमता ओळखतो आणि त्यावर विश्वास ठेवतो, तेव्हा तो आव्हानांवर मात करून आपले ध्येय साध्य करतो. याची काही उदाहरणे खालीलप्रमाणे आहेत:

• डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम

  भारताचे माजी राष्ट्रपती आणि महान शास्त्रज्ञ डॉ. कलाम यांचा जन्म एका सामान्य कुटुंबात झाला होता. लहानपणापासूनच त्यांना विज्ञानाची आणि आकाशाची प्रचंड आवड होती. आपल्या या आवडीचे आणि त्यात असलेल्या सामर्थ्याचे त्यांनी ओळखून त्यानुसार शिक्षण घेतले. प्रतिकूल परिस्थितीतही त्यांनी हार मानली नाही. आपल्या बुद्धिमत्तेवर आणि कठोर परिश्रमांवर विश्वास ठेवूनच ते भारताचे 'मिसाईल मॅन' बनले आणि नंतर देशाच्या सर्वोच्च पदावर पोहोचले. हे त्यांच्या स्वसामर्थ्यावरच्या अतुट विश्वासाचे उत्तम उदाहरण आहे.

• सचिन तेंडुलकर

  क्रिकेटचा 'देव' म्हणून ओळखले जाणारे सचिन तेंडुलकर हे लहानपणापासूनच आपल्या क्रिकेट कौशल्याबद्दल जागरूक होते. त्यांनी आपल्यातील प्रतिभा आणि खेळावरील प्रेम लवकर ओळखले. आपल्या सामर्थ्यावर पूर्ण विश्वास ठेवून त्यांनी दिवस-रात्र कठोर सराव केला. अनेक विक्रम प्रस्थापित करून ते जागतिक क्रिकेटमध्ये एक महान खेळाडू म्हणून नावारूपाला आले. त्यांची यशोगाथा स्वसामर्थ्याची ओळख आणि त्यावर केलेल्या परिश्रमाचे फळ आहे.

• सुधा चंद्रन

  एक प्रसिद्ध भरतनाट्यम नृत्यांगना सुधा चंद्रन यांनी एका अपघातात आपला एक पाय गमावला. परंतु, आपल्यातील नृत्याच्या सामर्थ्यावर आणि पुन्हा नृत्य करण्याच्या इच्छेवर त्यांचा दृढ विश्वास होता. कृत्रिम पायावरही त्यांनी प्रचंड जिद्द आणि आत्मविश्वासाने पुन्हा नृत्य सुरू केले आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ख्याती मिळवली. त्यांच्या या यशाने हे दाखवून दिले की, शारीरिक मर्यादांपेक्षा स्वसामर्थ्यावरचा विश्वास अधिक महत्त्वाचा असतो.

• जे.के. रोलिंग (J.K. Rowling)

  'हॅरी पॉटर' (Harry Potter) या जगप्रसिद्ध पुस्तकांच्या लेखिका जे.के. रोलिंग यांनी सुरुवातीला अनेक प्रकाशकांकडून नकार सहन केला. त्या काळात त्या आर्थिक अडचणीतही होत्या. परंतु, आपल्या कथेच्या सामर्थ्यावर आणि आपल्या लेखनकौशल्यावर त्यांचा दृढ विश्वास होता. त्यांनी हार मानली नाही आणि आपल्या लिखाणावर काम करत राहिल्या. अखेरीस, 'हॅरी पॉटर' मालिका प्रचंड यशस्वी झाली आणि त्या जगातील सर्वात यशस्वी लेखकांपैकी एक बनल्या. हे त्यांच्या स्वसामर्थ्यावरच्या आणि कल्पनाशक्तीवरच्या विश्वासाचे प्रतीक आहे.

या उदाहरणांवरून हे स्पष्ट होते की, जेव्हा व्यक्ती स्वतःच्या क्षमतांवर विश्वास ठेवतो, आपले सामर्थ्य ओळखतो आणि त्यानुसार प्रयत्न करतो, तेव्हा त्याला यश नक्कीच मिळते. ही ओळख त्याला प्रत्येक अडथळ्यावर मात करण्याची प्रेरणा देते.

'निजज्ञान' शब्दावर आधारित काही प्रश्न:

1. निजज्ञान म्हणजे काय?
2. 'निजज्ञान' प्राप्त करण्याचे मार्ग कोणते आहेत?
3. 'निजज्ञान' आणि 'अज्ञान' यांमध्ये काय फरक आहे?
4. 'निजज्ञान' मनुष्याला कसे उपयुक्त आहे?
5. 'आत्म-साक्षात्कार' आणि 'निजज्ञान' यांमध्ये काय संबंध आहे?