वनांचे प्रकार

भारतामध्ये प्रामुख्याने खालील प्रकारची वने आढळतात:

• उष्णकटिबंधीय सदाहरित वने (Tropical Evergreen Forests):

  ही वने जास्त पर्जन्यमान असलेल्या प्रदेशात (उदा. पश्चिम घाट, ईशान्य भारत, अंदमान आणि निकोबार बेटे) आढळतात. येथील झाडे खूप उंच, दाट आणि वर्षभर हिरवीगार असतात. येथील हवामान उष्ण आणि दमट असते.

• उष्णकटिबंधीय पानझडी वने (Tropical Deciduous Forests):

  भारतात ही वने सर्वात जास्त प्रमाणात आढळतात. त्यांना 'मान्सून वने' असेही म्हणतात. कोरड्या हंगामात (विशेषतः उन्हाळ्यात) येथील झाडे आपली पाने गळतात. सागवान (Teak), साल (Sal), चंदन (Sandalwood) ही येथील प्रमुख वृक्ष आहेत. ही वने दोन प्रकारची असतात:

  • आर्द्र पानझडी वने (Moist Deciduous Forests): मध्यम ते जास्त पर्जन्यमान असलेल्या प्रदेशात आढळतात.
  • शुष्क पानझडी वने (Dry Deciduous Forests): कमी पर्जन्यमान असलेल्या प्रदेशात आढळतात.

• उष्णकटिबंधीय काटेरी वने आणि झुडपे (Tropical Thorn Forests and Scrubs):

  ही वने कमी पर्जन्यमान असलेल्या कोरड्या आणि निम-कोरड्या प्रदेशात (उदा. राजस्थान, गुजरातचे काही भाग, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश) आढळतात. येथील झाडे लहान, काटेरी आणि कमी उंचीची असतात. बाभूळ (Babul), खैर (Khair), पाम (Palm) ही येथील प्रमुख झाडे आहेत.

• पर्वतीय वने (Montane Forests):

  पर्वतीय प्रदेशात (उदा. हिमालय आणि निलगिरी पर्वतरांगा) ही वने आढळतात. उंचीनुसार येथील वनस्पतींच्या प्रकारात बदल होतो. कमी उंचीवर सदाहरित वने, मध्यम उंचीवर शंकुधारी (Coniferous) वने (उदा. पाईन, फर, देवदार) आणि अधिक उंचीवर अल्पाइन (Alpine) गवताळ प्रदेश आढळतात.

• किनारपट्टीवरील आणि खारफुटी वने (Littoral and Swamp Forests / Mangrove Forests):

  ही वने नद्यांच्या त्रिभुज प्रदेशात (उदा. सुंदरबन्स, महानदी, गोदावरी, कृष्णा नद्यांचे त्रिभुज प्रदेश) आणि किनारपट्टीच्या दलदलीच्या भागात आढळतात. येथील झाडे (उदा. सुंदरी वृक्ष) खारट पाण्यात वाढण्यासाठी विशेषतः अनुकूलित असतात. ही वने वादळांपासून किनारपट्टीचे संरक्षण करतात.

भारतातील वनांचे वर्गीकरण अनेक प्रकारे केले जाते. त्यापैकी काही प्रमुख प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत:

हे वर्गीकरण भारताच्या विविध भौगोलिक परिस्थिती आणि हवामानावर आधारित आहे.