प्रकाशिकी
0
Answer link
द्विनेत्री (Binoculars) ची रचना व कार्य यावर आधारित संगणकीय सादरीकरण (Computer Presentation) तयार करण्यासाठी, तुम्ही खालील माहितीचा आणि मुद्द्यांचा वापर करू शकता:
सादरीकरणाचे शीर्षक: द्विनेत्री: रचना, कार्य आणि उपयोग
सादरीकरणातील प्रमुख मुद्दे:
1. ओळख (Introduction)
- द्विनेत्री म्हणजे काय?
- त्यांचा उपयोग कशासाठी होतो? (उदा. पक्षी निरीक्षण, खगोलशास्त्र, क्रीडा, सुरक्षा, इ.)
- द्विनेत्रीचा शोध कोणी लावला? (ऐतिहासिक पार्श्वभूमी)
2. द्विनेत्रीची रचना (Structure of Binoculars)
या विभागात तुम्ही द्विनेत्रीच्या विविध भागांची माहिती चित्रांसह देऊ शकता.
- उद्दिष्ट भिंग (Objective Lens):
- हे द्विनेत्रीच्या समोरील मोठे भिंग असते.
- ते दूरच्या वस्तूंपासून प्रकाश गोळा करून प्रतिमा तयार करते.
- जितके मोठे भिंग, तितका जास्त प्रकाश गोळा होतो आणि प्रतिमा तेजस्वी दिसते.
- नेत्रिका (Eyepiece Lens):
- हे डोळ्यांजवळचे छोटे भिंग असते.
- उद्दिष्ट भिंगाने तयार केलेली प्रतिमा ते मोठी करून डोळ्यांना दाखवते.
- प्रिझम प्रणाली (Prism System):
- उद्दिष्ट भिंगाने तयार केलेली प्रतिमा उलटी आणि डावी-उजवी विरुद्ध असते. प्रिझम ही प्रतिमा सरळ करण्याचे कार्य करते.
- प्रिझममुळे प्रकाशाचा मार्ग दुमडला जातो, ज्यामुळे द्विनेत्रीचा आकार लहान होतो.
- प्रकार:
- पॉरो प्रिझम (Porro Prism): जुन्या डिझाइनमध्ये वापरले जाते, यात उद्दिष्ट भिंग नेत्रिकेशी संरेखित नसते, ज्यामुळे रुंद आणि खोल प्रतिमा दिसते.
- रूफ प्रिझम (Roof Prism): आधुनिक डिझाइनमध्ये वापरले जाते, यात उद्दिष्ट भिंग नेत्रिकेशी संरेखित असते, ज्यामुळे द्विनेत्री अधिक कॉम्पॅक्ट (छोट्या) होतात.
- केंद्रित करणारी चाक (Focus Wheel):
- प्रतिमा स्पष्ट करण्यासाठी याचा वापर केला जातो.
- डायोप्टर ऍडजस्टमेंट (Diopter Adjustment):
- दोन डोळ्यांमधील दृष्टीतील फरक समायोजित करण्यासाठी हे एक लहान चाक असते (विशेषतः उजव्या नेत्रिकेवर).
- शरीर/आवरण (Body/Casing):
- अंतर्गत भागांचे संरक्षण करते.
3. द्विनेत्रीचे कार्य (Functioning of Binoculars)
प्रकाश द्विनेत्रीतून कसा प्रवास करतो आणि प्रतिमा कशी दिसते हे स्पष्ट करा.
- प्रकाश दूरच्या वस्तूपासून उद्दिष्ट भिंगातून आत प्रवेश करतो.
- उद्दिष्ट भिंग प्रकाशाचे अपवर्तन (refraction) करून एक लहान, उलटी आणि वास्तविक प्रतिमा तयार करते.
- ही प्रतिमा प्रिझम प्रणालीमध्ये प्रवेश करते. प्रिझम प्रकाशाचे पूर्ण अंतर्गत परावर्तन (total internal reflection) करून प्रतिमा सरळ करते आणि प्रकाशाचा मार्ग लहान करते.
- सरळ झालेली प्रतिमा नेत्रिकेमध्ये जाते. नेत्रिका लेन्सप्रमाणे कार्य करून ही प्रतिमा मोठी करून डोळ्यांना स्पष्ट आणि विशाल स्वरूपात दाखवते.
- यामुळे दूरची वस्तू मोठी आणि जवळची वाटते.
4. द्विनेत्रीचे पॅरामीटर्स (Binocular Parameters)
द्विनेत्रीच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम करणारे महत्त्वाचे आकडे स्पष्ट करा (उदा. 8x42, 10x50).
- विशालन शक्ती (Magnification Power - उदा. 8x, 10x):
- वस्तू किती पट मोठी दिसते हे दर्शवते. उदा. 8x म्हणजे वस्तू 8 पट मोठी दिसेल.
- उद्दिष्ट भिंगाचा व्यास (Objective Lens
0
Answer link
जांभळ्या रंगाचे प्रकाश किरण सर्वात जास्त वळतात.
जेव्हा प्रकाश एका माध्यमातून दुसर्या माध्यमात जातो, तेव्हा तो वाकतो. याला प्रकाशाचे अपवर्तन म्हणतात. प्रकाशाचा रंग (wavelength) जितका कमी असतो, तितके तो जास्त वाकतो. जांभळ्या रंगाच्या प्रकाशाची तरंगलांबी (wavelength) सर्वात कमी असते, त्यामुळे तो सर्वात जास्त वळतो.
उदाहरणार्थ, इंद्रधनुष्यात जांभळा रंग सर्वात खाली दिसतो, कारण तो इतर रंगांपेक्षा जास्त वाकतो.
0
Answer link
झाडाची पाने लाल प्रकाशामध्ये काळी दिसतील.
स्पष्टीकरण:
- झाडाची पाने हिरवी दिसतात कारण त्यामध्ये क्लोरोफिल नावाचे रंगद्रव्य असते.
- क्लोरोफिल लाल आणि निळ्या रंगाचे प्रकाश शोषून घेते आणि हिरवा रंग परावर्तित करते. त्यामुळे पाने आपल्याला हिरवी दिसतात.
- जेव्हा पाने लाल रंगाच्या प्रकाशात येतात, तेव्हा क्लोरोफिल बहुतेक लाल रंग शोषून घेते आणि कोणताही रंग परावर्तित करत नाही.
- आपल्याला वस्तू दिसतात त्या रंगावर अवलंबून असते जो त्या वस्तू परावर्तित करतात.
- पाने कोणताही रंग परावर्तित करत नसल्यामुळे, ती काळी दिसतात.
अधिक माहितीसाठी:
1
Answer link
दोनसूर्य मावळताना किंवा उगवताना मोठ्या आकाराचा झाल्याचा जाणवतो. पण हा एक दृष्टीभ्रम आहे. हा परिणाम विज्ञानामध्ये Moon illusion म्हणून ओळखला जातो. या भ्रमाचे कोणतेही एक असे बरोबर स्पष्टीकरण नाही तर त्यातही बऱ्याच आजूबाजूच्या गोष्टींचा आपल्या डोळ्यावर आणि परिणामतः आपल्या मेंदूवर परिणाम होतो आणि आपण जे पाहतो आणि अनुभवतो यात गल्लत होऊ शकते.
यामध्ये एक स्पष्टीकरण असे आहे की आपला मेंदू हा कोणतीही गोष्ट किती मोठी किंवा किती छोटी आहे हे सरळ सांगू शकत नाही तर त्यासाठी त्याला कोणत्यातरी गोष्टीसोबत त्याची तुलना करावी लागते. उदाहरणार्थ एक क्रिकेटचा चेंडू हा फुटबॉलपेक्षा छोटा आहे पण एका लिंबापेक्षा मोठा आहे. म्हणजेच त्या चेंडूच्या खऱ्या आकाराची तुलना दुसऱ्याशी केली तरच त्याचा खरा अंदाज आपल्याला बांधता येतो. तसेच सूर्याबाबतीत सकाळी आणि संध्याकाळी घडून येते. सकाळी आणि संध्याकाळी सूर्य हा आपल्या दृष्टीने क्षितिजावर असतो. त्यावेळी आपल्या नजरेस सूर्यासोबत आपल्या नजरेस आजूबाजूची घरे, झाडे, किंवा डोंगर अशा गोष्टी असतात. त्यामुळे आपला मेंदू आपोआप या सर्व गोष्टीची तुलना करण्यास सुरुवात करतो आणि डोळ्यास दिसणाऱ्या गोष्टींचा आकार ठरवण्यास सुरुवात करतो. आजूबाजूच्या गोष्टी सहाजिकच सूर्यापेक्षा छोट्या असल्याने आपोआप सूर्य आपणास मोठा दिसू लागतो. पण जेव्हा सूर्य दुपारी डोक्यावर येतो तेव्हा आकाशात त्याच्याशी तुलना करण्यासारखे त्याच्या अवतीभवती काहीही नसल्याने सूर्य त्याच्या मूळ आकारात दिसू लागतो. पण हा केवळ भ्रम आहे. याला Ebbinghaus illusion असे म्हंटले जाते.
वरील चित्रात दाखवल्याप्रमाणे केशरी रंगाचे वर्तुळ हे नेहमी एकाच आकाराचे आहे पण आपणास ते मोठे झाल्याचे जाणवते कारण त्याच्या आजूबाजूच्या वर्तुळांचा आकार कमी किंवा जास्त होताना दिसतो आहे. अगदी असेच आपले सूर्याच्या बाबतीत होते.
पण हे स्पष्टीकरण पूर्णपणे बरोबर नाही. कारण याला एक अपवाद म्हणजे जेव्हा समुद्रकिनारी जेव्हा सूर्योदय किंवा सूर्यास्त पाहता तेव्हाही सूर्य तुम्हाला क्षितिजावर मोठा दिसतो त्यावेळी तुलना करण्यासारखे सूर्यासोबत दुसरी कोणतीही वस्तू नाही. तरीही असे का घडले? तर आपला मेंदू अवकाश आणि अंतराला कसा समजून घेतो यात याचे उत्तर दडले आहे. आपले जग हे आपल्या डोळ्यांच्या दृष्टीने आडवे पसरले आहे, उभे नाही. म्हणजे दोन झाडे आपल्या नजरेस असली तर त्यातील जवळचे झाड कोणते आणि लांबचे झाड कोणते हे आपल्या डोळ्यांना पटकन समजू शकते. पण समजा आकाशातून एक विमान आणि एक पक्षी एकाच वेळी आजूबाजूने उडत असल्याचे आपल्याला दिसत असले तरीही आपल्यापासून कमी उंचीवरून कोण उडत आहे हे पटकन ओळखता येत नाही. आणि याचा परिणाम आपल्या दृष्टीतून होणाऱ्या अंतराच्या आकलनावर होतो. तसेच आपल्याला डोळ्यांना होणारा भास असा की पृथ्वी ही सपाट आहे आणि आकाश हे वक्र. त्यामुळे क्षितिजावर आपले सर्व एकवटत असल्यामुळे क्षितिज हे आपल्यासाठी कमी अंतरावर आहे आणि डोक्यावरचे आकाश हे जास्त अंतरावर आहे. त्यामुळे आपल्याला क्षितिजावर सूर्य हा मोठा दिसतो आणि जसजसा तो वर जात राहील तसतसे त्याचे आपल्याशी असलेले अंतर वाढेल आणि तो बारीक बारीक होत जाईल. पण अर्थातच हा भ्रम आहे. पृथ्वी आणि आकाश हे दोन्ही वक्र आहेत आणि सूर्यापासून आपले असलेले अंतर हे नेहमी समानच असते.
पण हेसुद्धा पूर्ण बरोबर उत्तर मानले जात नाही. कारण भ्रम हा मुळात भौतिकशास्त्र किंवा अवकाश विज्ञानाचा भाग नसून एक मानसशास्त्राचा भाग आहे. त्यामुळे त्या दृष्टीने अजून विचार होणे गरजेचे आहे.
0
Answer link
परस्परांशी काटकोन केलेल्या सपाट आरशांमध्ये एक मेणबत्ती ठेवल्यास त्या मेणबत्तीच्या तीन प्रतिमा दिसतील.
स्पष्टीकरण:
- जेव्हा दोन आरसे 90 अंशाच्या कोनात ठेवलेले असतात, तेव्हा तयार होणाऱ्या प्रतिमांची संख्या खालील सूत्र वापरून काढली जाते:
- प्रतिमांची संख्या = (360° / कोन) - 1
- या गणितानुसार, (360° / 90°) - 1 = 4 - 1 = 3 प्रतिमा तयार होतील.
अकाउंट उघडा
अकाउंट उघडून उत्तर चा सर्वाधिक फायदा मिळवा.
जुने अकाउंट आहे?