ऑटोमोटिव्ह इंजिन
Valve टाइमिंग:
Valve टाइमिंग म्हणजे इनलेट (inlet) आणि एग्जॉस्ट valves उघडण्याची आणि बंद होण्याची वेळ.
Valve टाइमिंग का महत्वाचे आहे?
- इंजिनची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी.
- प्रदूषण कमी करण्यासाठी.
- इंजिनची शक्ती (power) वाढवण्यासाठी.
Valve टाइमिंग बदलण्याचे अनेक मार्ग आहेत, जसे की:
- Camshaft timing बदलणे.
- Variable valve timing (VVT) चा वापर करणे.
अधिक माहितीसाठी:
- इनलेट व्हॉल्व्ह (Inlet Valve):
इंजिनमध्ये हवा आणि इंधन यांचे मिश्रण (पेट्रोल इंजिनमध्ये) किंवा फक्त हवा (डिझेल इंजिनमध्ये) आत घेण्यासाठी इनलेट व्हॉल्व्ह वापरले जाते. हे व्हॉल्व्ह सिलेंडरच्या आत योग्य वेळी उघडतात आणि मिश्रण आत घेण्यास मदत करतात.
- एक्झॉस्ट व्हॉल्व्ह (Exhaust Valve):
जळलेल्या इंधनामुळे तयार झालेला धूर (exhaust gases) सिलेंडरमधून बाहेर काढण्यासाठी एक्झॉस्ट व्हॉल्व्ह वापरले जाते. हे व्हॉल्व्ह योग्य वेळी उघडतात आणि धूर बाहेर टाकण्यास मदत करतात.
काही इंजिनमध्ये या दोन व्हॉल्व्ह व्यतिरिक्त इतर व्हॉल्व्ह देखील वापरले जाऊ शकतात, पण ते दुर्मिळ असतात.
पिस्टन रिंग (Piston Ring) इंजिनमधील एक महत्त्वाचा भाग आहे. त्या कशा काम करतात, त्यांचे कार्य, मटेरियल आणि प्रकार खालीलप्रमाणे:
पिस्टन रिंगचे कार्य:
- सिलिंग (Sealing): पिस्टन रिंग सिलेंडरच्या भिंती आणि पिस्टन यांच्यामध्ये सील तयार करतात. यामुळे ज्वलन कक्षातील दाब (combustion pressure) खाली क्रँककेसमध्ये (crankcase) जाण्यापासून रोखला जातो.
- तेल नियंत्रण (Oil Control): पिस्टन रिंग सिलेंडरच्या भिंतीवर असलेले अतिरिक्त तेल खरवडून काढतात, ज्यामुळे ते जळण्यापासून रोखले जाते आणि इंजिनमधून धूर निघत नाही.
- उष्णता वहन (Heat Transfer): पिस्टन रिंग पिस्टनमधून सिलेंडरच्या भिंतींमध्ये उष्णता वाहून नेण्यास मदत करतात, ज्यामुळे पिस्टन थंड राहतो.
- घर्षण कमी करणे (Friction Reduction): पिस्टन रिंग पिस्टन आणि सिलेंडरच्या दरम्यान घर्षण कमी करतात, ज्यामुळे इंजिनची कार्यक्षमता वाढते.
पिस्टन रिंगचे मटेरियल:
- Cast Iron (कच्चा लोखंड): हे पिस्टन रिंग बनवण्यासाठी सर्वात सामान्यपणे वापरले जाणारे मटेरियल आहे. ते स्वस्त असते आणि चांगले घर्षणरोधक गुणधर्म दर्शवते.
- Ductile Iron (लवचिक लोखंड): हे कास्ट आयरनपेक्षा अधिक मजबूत असते आणि उच्च तापमानाला withstand करू शकते.
- Steel (स्टील): काही उच्च-कार्यक्षम इंजिनांमध्ये स्टीलच्या पिस्टन रिंग वापरल्या जातात, कारण ते खूप मजबूत असतात आणि चांगले सीलिंग प्रदान करतात.
- Coating (कोटिंग): पिस्टन रिंगवर क्रोमियम (chromium), मोलिब्डेनम (molybdenum) किंवा इतर मटेरियलचे कोटिंग केले जाते, ज्यामुळे त्यांची टिकाऊ क्षमता वाढते आणि घर्षण कमी होते.
पिस्टन रिंगचे प्रकार:
- Compression Rings (दाब रिंग): हे रिंग पिस्टनच्या सर्वात वरच्या भागात असतात आणि ज्वलन कक्षातील दाब सील करण्याचे काम करतात.
- Oil Control Rings (तेल नियंत्रण रिंग): हे रिंग पिस्टनच्या खालच्या भागात असतात आणि सिलेंडरच्या भिंतीवरील अतिरिक्त तेल खरवडून काढतात.
- Wiper Rings (वायपर रिंग): काही इंजिनांमध्ये तेल नियंत्रणासाठी वायपर रिंगचा वापर केला जातो, जी सिलेंडरच्या भिंतीवर जमा झालेले तेल काढते.
पिस्टन रिंग इंजिनच्या कार्यक्षमतेसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या असतात. त्यांची निवड इंजिनचा प्रकार आणि गरजेनुसार केली जाते.
फ्यूएल लाईन सिस्टम (Fuel Line System) हे इंजिनला इंधन पुरवण्याचे काम करते. ह्या सिस्टममध्ये खालील मुख्य भाग असतात:
- इंधन टाकी (Fuel Tank): हिच्यामध्ये इंधन साठवले जाते.
- इंधन पंप (Fuel Pump): हा टाकीमधून इंधन ओढून इंजिनपर्यंत पोहोचवतो.
- इंधन फिल्टर (Fuel Filter): इंधनातील कचरा आणि घाण साफ करतो.
- फ्यूएल लाईन (Fuel Line): या पाईपलाईनद्वारे इंधन टाकीपासून इंजिनपर्यंत पोहोचवले जाते.
- इंजेक्टर्स (Injectors): हे इंधन बारीक फवारणी करून इंजिनमध्ये पाठवतात.
- प्रेशर रेग्युलेटर (Pressure Regulator): इंधनाचा दाब नियंत्रित ठेवतो.
कार्य कसे चालते:
- सुरुवातीला, इंधन पंप टाकीतून इंधन ओढतो.
- नंतर, ते इंधन फिल्टरमधून जाते, जिथे ते स्वच्छ होते.
- स्वच्छ झालेले इंधन फ्यूएल लाईनद्वारे इंजिनमध्ये असलेल्या इंजेक्टर्सपर्यंत पोहोचते.
- इंजेक्टर्स योग्य प्रमाणात इंधनाची फवारणी इंजिनमध्ये करतात.
- प्रेशर रेग्युलेटर इंधनाचा दाब योग्य ठेवतो, ज्यामुळे इंजिनला पुरेसे इंधन मिळते.
हे सर्व भाग व्यवस्थित काम करत असतील, तर इंजिनला नियमित इंधन पुरवठा होतो आणि ते सुरळीत चालते.
अधिक माहितीसाठी:
MPFI सिस्टीम मध्ये पेट्रोलचे शोषण कणांमध्ये ऑटोमायझेशन करण्यासाठी कार्बोरेटरचा उपयोग होतो. पेट्रोल हे डायरेक्ट MPFI मार्फत इनलेट वाल्व्ह जवळ स्प्रे केले जाते. फ्युएलचा स्प्रे करण्यासाठी इनलेट वाल्व्हच्या जवळ इनलेट पोर्टमध्ये इंजेक्टर फिट केलेले असून ते बॅटरीच्या विद्युत प्रवाहावर इलेक्ट्रॉनिक सिस्टीम कार्य करते. म्हणून या सिस्टीमला इलेक्ट्रॉनिक फ्युएल सिस्टीम म्हणतात.