श्वसनरोग
0
Answer link
तुमच्या आईला २५ वर्षांपूर्वी टीबी (क्षयरोग) झाला होता आणि आता तिला दमा सुरू झाला आहे. गोळ्या घेतल्यावर त्रास वाढतो आहे, अशा परिस्थितीत तुम्ही काही गोष्टी करू शकता:
डॉक्टरांचा सल्ला:
- तुमच्या डॉक्टरांना याबद्दल नक्की सांगा की गोळ्या घेतल्यानंतर त्रास वाढतो आहे.
- ते कदाचित गोळ्या बदलू शकतील किंवा डोसमध्ये बदल करू शकतील.
घरगुती उपाय:
- गरम पाण्याची वाफ: गरम पाण्याची वाफ घेतल्याने श्वास घेण्यास आराम मिळतो.
- आल्याचा चहा: आल्यामध्ये दाह कमी करणारे गुणधर्म असतात, त्यामुळे तो दम्याच्या त्रासासाठी फायदेशीर ठरू शकतो.
- हळदीचे दूध: हळदीमध्येही दाह कमी करणारे गुणधर्म असतात.
- पुरेशी विश्रांती: तुमच्या आईला पुरेशी विश्रांती घ्यायला सांगा.
आहार:
- ताजा आणि पौष्टिक आहार घ्या.
- ज्या पदार्थांमुळे दम्याचा त्रास वाढतो, ते टाळा.
इतर काळजी:
- धूम्रपान टाळा.
- प्रदूषण आणि धूळ टाळा.
- नियमित व्यायाम करा.
टीप:
- हे उपाय केवळ आराम देण्यासाठी आहेत. डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
0
Answer link
दम्याची कारणे
.
अलीकडल्या काळात दम्याच्या रुग्णांमध्ये वाढ होत आहे. दम्याला अस्थमादेखील संबोधतात. दमा हा फुफ्फुसातील श्वास वाहिन्यांशी संबंधित आजार असून, यात विशेषतः श्वास सोडण्यास त्रास जाणवतो. दम लागण्याची अनेक कारणे आहेत. शरीरात रक्ताची उणीव, हृदयविकार, निकामी मूत्रपिंड अथवा शरीरावर अतिरिक्त चरबी (लठ्ठपणा) आदी कारणांमुळेही दम लागू शकतो. मात्र, त्याला दम्याचा आजार म्हणत नाहीत. फुफ्फुसाच्या आत असलेल्या श्वसनवाहिन्यांवर सूज आल्याने त्यांचा व्यास कमी होतो. त्यात स्राव वाढून वाहिन्या आकुंचन पावतात. अशा वेळी श्वास सोडताना त्रास होतो. एकूणच हा फुफ्फुसाचा आजार आहे.
.
दम्याची लक्षणे
श्वसनवाहिन्यांवर आलेल्या सुजेमुळे व आतल्या स्रावामुळे फुफ्फुसाच्या क्रियान्वयनात अडथळा येतो. त्यामुळे दम लागत असतो. अशा वेळी जे कार्य आपण पूर्वी करीत होतो, तेच आता करताना अधिक त्रास जाणवतो. पूर्वी घरात एक मजला चढून जाताना दम लागत नसे; मात्र नंतर तोच एक मजला चढून गेले तरी दम लागतो. हा दम्याचा त्रास असू शकतो. याशिवाय घरकाम करताना उडणाऱ्या धुळीमुळे श्वास घेण्यास त्रास होतो. या धुळीमध्ये अनेक अॅलर्जीकारक घटक असतात. त्यातील प्रमुख म्हणजे 'हाउस डस्ट माइट'. धुळीमुळे अनेक लोकांना अॅलर्जी होऊन दमा होतो. वारंवार सर्दी व खोकलादेखील होते. छातीत भरून येणे हेदेखील याचेच लक्षण आहे. अनेकदा तर अशाप्रकारचे एकही लक्षण आढळून येत नाही; केवळ खोकलाच असतो. अशा वेळी केवळ खोकला आहे, म्हणून त्याकडे दुर्लक्ष करतो. मात्र, हा खोकला दम्यामुळेच असू शकतो. एकूणच नियमित खोकला, घशातून खरखर आवाज येणे, छाती भरून येणे ही लक्षणे दम्याच्या आजारात ढोबळमानाने आढळून येतात.
.
दम्याची कारणे
दम्याचा आजार होण्याची अनेक कारणे आहेत. अनुवांशिकता हे दम्याचे एक महत्त्वाचे कारण आहे. घरात कुणाला दम्याचा आजार असेल, तर अन्य सदस्यांना दमा होण्याची शक्यता असते. दमा होण्यासाठी अॅलर्जी प्रामुख्याने कारणीभूत ठरते. एखाद्या गोष्टीची अॅलर्जी असेल व त्या गोष्टीचा वारंवार संपर्क आला अथवा अॅलर्जी असलेल्या गोष्टींचे सेवन केले, तर रक्तातील काही घटक वाढतात. त्यातील 'इसोनिओफिल' नामक घटक वाढतो. त्यामुळे श्वासवाहिन्यांवर सूज येते. वातावरणाचा आणि दम्याचा फार जवळचा संबंध आहे. हिवाळा अथवा थंड वातावरण, धूळ व प्रदूषणयुक्त वातावरणदेखील दम्याचा आजार होण्यास पोषक असतात. वातावरणातील प्रदूषणही दम्याचा आजार होण्यास कारणीभूत ठरतात. याशिवाय ब्रॉन्कायटिस, दीर्घकाळ असलेला कफ यामुळे दम लागू शकतो. धूम्रपान दम्याच्या आजारासाठी कारणीभूत ठरते. याशिवाय नियमित होणारे व्हायरल इन्फेक्शन (स्वाइन फ्ल्यू आणि आता कोव्हिड-१९) दम लागण्यास कारणीभूत ठरत आहे. सतत धुराशी निगडीत कार्य करणारे, पेंटिंग व्यवसायिक अथवा स्प्रे पेंटशी संबंधित काम करणारे, खाणीत काम करणारे, बांधकाम करणाऱ्या व्यक्तीला दमा होण्याची शक्यता असते. मात्र, या सगळ्यांच्या संपर्कात ते किती वेळेपर्यंत होते, त्याने फुफ्फुसावर किती परिणाम केला व प्रतिकारक शक्ती कशी आहे यावरून त्याचे दूरगामी परिणाम दिसून येतात.
दम्याचे निदान कसे होते?
- दम्याचे निदान होण्यासाठी काही चाचण्या कराव्या लागतात. आपणास वारंवार सर्दी होणे, शिंका येणे, घशातून खरखर आवाज येणे, वातावरण बदलल्यावर सर्दी-खोकल्याचा प्रादुर्भाव होणे अशी लक्षणे आढळून आली तर तातडीने डॉक्टरांकडे जाणे आवश्यक आहे. डॉक्टर वैद्यकीय परीक्षण करून दम्याचे निदान करतात. या वेळी ते परिवारात कुणाला दमा आहे का आदींची विचारणा करतात. 'पीक-फ्लो' मीटर नामक यंत्राद्वारे तुमची हवा फुंकण्याची क्षमता तपासून फुफ्फ्साची क्षमता तपासली जाते. त्यामुळे दमा आहे की नाही याचे प्राथमिक निदान करता येते.
- फुफ्फुस कार्यान्वयन चाचणी (स्पायरोमीटरी) : दमा आहे की नाही, याचे ठोस निदान करण्यासाठी फुफ्फ्स कार्यान्वयन चाचणी म्हणजे लंग्ज फंक्शन टेस्ट करावी लागते. त्यास 'स्पायरोमीटरी' असे म्हणतात. याशिवाय रक्ताची तपासणी, एक्स-रे काढणे, शरीरातील ऑक्सिजनचे प्रमाण तपासणे, अन्य आजारांमुळे तर दम लागत नाही याची चाचणी करण्यासाठी अन्य तपासणी कराव्या लागतात. हदयविकार कारणीभूत असल्यास इको काढून दम्याचे निदान करता येते.
6
Answer link
दम्याचा त्रास असणाऱ्या लोकांची श्वसनसंस्था पूर्ण क्षमतेने काम करत नाही.
आणि हिवतापासारखे आजार श्वसनसंस्थेवर हल्ला करतात.
ज्यात पुढे न्यूमोनिया होऊन तुमचे फुफ्फुस निकामी होऊन मृत्यू ओढवू शकतो.
इन्फ्लुएन्झा विषाणूमुळे हिवताप होतो, आणि त्यावरची फ्लू लस घेतल्याने हिवतापाची शक्यता कमी असते, ज्याने दम्याच्या रुग्णाचा जीव वाचू शकतो.
म्हणून दरवर्षी ही लस दिली जाते. फक्त दम्याच्या रुग्णानेच नव्हे तर इतरांनीही ही लस घ्यावी जेणेकरून तुम्ही निरोगी राहाल आणि दवाखान्यात जायची वेळ येणार नाही.
2
Answer link
जगभरात जवळपास तीस करोड रुग्णांना असणारा दमा हा सर्वात जास्त प्रचलित असा असंसर्गजन्य रोग आहे. हा रोग आता लहान मुलांत ही आढळू लागला आहे. आयुर्वेदात दमाच्या मूळ कारणावर लक्ष देत तो बरा करण्याची सर्वांगीण उपचार पद्धती उपलब्ध आहे.
आयुर्वेदानुसार जीवन शैलीत विशिष्ट बदल करीत आयुर्वेदिक उपचार केल्यास दमा आटोक्यात आणला जाऊ शकतो. पण याच्या उपायांचा ऊहापोह करण्यापूर्वी आपण दम्याच्या आजारात फुफ्फुसांची अशी स्थिती कां होते हे जाणून घेऊ या.
दम्याची लक्षणे |
दम्याची काही लक्षणे खालील प्रमाणे आहे
वारंवार येणारा खोकला
अस्वस्थता वाटणे
श्वास घेताना त्रास होणे
श्वास घेताना आवाज येणे
दम लगाने
छातीमध्ये वाटणारी पकड
बारगड्यांमध्ये दुखणे
भोजनात अरुची
पायी चालताना दम लागणे
आवाजामध्ये खरखराहट
श्वास सोडताना ज्यास्त कष्ट होणे
दम्याची कारणे |
आयुर्वेदानुसार वात आणि कफ दोषात समतोल बिघडल्याने दमा बळावतो. या दोषांना वाढविणारे अन्नपदार्थ आणि कार्यपध्दतीमुळे दमा शरीरात वाढू लागतो, काही दम्याची कारणे खाली दिलेली आहेत जसे :
धूळ, धूर आणि वाहती हवा यांच्या संपर्कात आल्यास
थंड जागी राहिल्यामुळे किंवा थंड पाणी पिल्याने
वात किंवा कफाचा समतोल बिघडविणारे थंडगार वारे, पेय किंवा अन्नामुळे
अभिसरणाच्या मार्गात अडथळा आणणाऱ्या घटकांचे सेवन केल्यास किंवा संपर्कात आल्यास
चयापचयातील अवशेष
कोरडेपणा
श्वसन प्रणालीची कमजोरी
अति उपवास आणि निष्कासन उपचारांचा अवलंब
पोटातील वायूची वरच्या दिशेने वाटचाल
मांस आणि मासे यांचे सेवन
दही किंवा न उकळलेल्या दुधाचे अति सेवन
दम्यासाठी आहार |
येथे दम्यासाठी आहारात काही विशिष्ट बदल आणि योग्य त्या आयुर्वेदिक उपचारांची शिफारस केली आहे.
दम्यावर घरगुती उपाय : दमेकरी काय काय खाऊ शकतात?
जुनाट तांदूळ / भात
लाल तांदूळ
कुळीथ
गहू, बार्ली
बकरीचे दूध
मध
भोपळे, पडवळ
लिंबू वर्गीय फळे
चवळी, राजगिरा
मनुका, विलायची
चपाती मध्ये सम प्रमाणात गहू आणि जव टाकून त्यात थोडा ओवा घालावा. भाताचे पाणी बाहेर काढून त्यात ४ से ५ लवंग टाकून शिजवावे. याचा उपयोग सूर्योदय ते सूर्यास्तापर्यंत करावा. बाहेर थंडी असल्यास भात खाऊ नये.
आहारात हे टाळा |
मेंढीचे दूध
मेंढीच्या दूधापासून तयार केलेले तूप
दूषित पाणी
मांस, मासे
कंद
मोहरी
सुके, तळलेले आणि मसालेदार अन्नपदार्थ
पचायला जड अन्न
दही आणि न उकळलेल्या दूधाचे अति सेवन
आईस्क्रीम आणि थंड पदार्थ
वरील गोष्टी आहारात टाळाव्यात. अस्थम्याच्या रोग्याने भरपेट भोजन करू नये. रात्री ७.३० नंतर खाऊ नये. रात्रि भोजनानंतर २ तासात झोपून घ्यावे. सकाळी ध्यान प्राणायाम करावे.
दम्यावरील आयुर्वेदिक उपचार |
धूपणाच्या क्रियेने जी उष्णता शरीरात तयार होते, त्याने शरीरातील कफ पातळ होतो. पाठीवर आणि छातीवर तिळाच्या तेलाचे उष्ण धूपण केल्यास दम्याची लक्षणे कमी होतात.
विशेष आयुर्वेदिक उपचारांमुळे श्वसन प्रणालीच्या सूक्ष्म नाड्यातील कफ मोकळा होण्यास मदत होते. यामुळे नाड्या नरम होतात आणि वात दोषाचे सहज चलन शक्य होते.
तसेच इतर उपचारांचा पर्याय उपलब्ध आहे. आहे त्या स्थितीत आराम मिळण्यासाठी आणि श्वसन प्रणालीत चालना मिळण्यासाठी डॉक्टर काही औषधे घेण्याचा सल्ला देतात.
सजगतेने नीट काळजी घेतल्यास दमा आटोक्यात आणणे शक्य आहे. प्रभावी परिणामांसाठी प्रमाणित आयुर्वेदिक डॉक्टरकडून व्यक्तिगत नाडी परीक्षा करवून घेणे योग्य ठरते.
दम्यासाठी काही श्री श्री आयुर्वेदिक औषधांची नावे खाली दिली आहेत. कृपया या औषधांचे सेवन प्रशिक्षित आयुर्वेदिक डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच करावे.
तुळशी - ५ ते ६ पाने खावीत नाहीतर तुलसी टेबलेट घ्यावी. (तुळशी च्या पानामध्ये पारा असल्याने दातांना त्रास होऊ शकतो म्हणून गोळ्या घ्याव्यात)
कुष्मांड रसायन
लवंगादि वटी - (कफ बाहेर काढण्यास मदत)
चवनप्राश
दम्यासाठी घरेलु उपचार |
प्रतिदिन - १५ ग्राम मोहरीचे तेल आणि १५ ग्राम देशी गूळ - मिसळून या मिश्रणाचे दिवसातून दोन वेळा सेवन करावे. गरम पानी प्यावे.
छोटा पीपल १/२ ग्राम, सौंठ १/२ ग्राम, १ चमचा आल्याचा रस और १ चमचा मध - या चारींचे मिश्रण करून दिवसातून २ वेळा चाटण्याने आराम मिळतो.
रात्री श्वास घेताना जास्त त्रास होत असेल तर - गरम पानी घेऊन, दोन्ही पाय गुढघ्यापर्यंत १० से १५ मिनट बुडवून ठेवावे. हे केल्याने श्वास कष्ट दूर होतात. डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्यावा.
0
Answer link
दमा (Asthma) किंवा सीओपीडी (COPD - Chronic Obstructive Pulmonary Disease) असलेल्या व्यक्तींसाठी सातव्या किंवा आठव्या मजल्यावर राहणे योग्य आहे की नाही, हे काही गोष्टींवर अवलंबून असते:
- हवेची गुणवत्ता: उंच इमारतींमध्ये हवेची गुणवत्ता खाली असलेल्या हवेपेक्षा वेगळी असू शकते. काही ठिकाणी, उंच इमारतींमध्ये प्रदूषण जास्त असू शकते, ज्यामुळे श्वासोच्छवासाच्या समस्या वाढू शकतात.
- लिफ्टची उपलब्धता: जर इमारतीत लिफ्ट (lift) व्यवस्थित आणि नियमितपणे चालत असेल, तर ते सोयीचे ठरू शकते. लिफ्ट नसताना जिन्याने (stairs) चढ-उतार करणे दम्याच्या रुग्णांसाठी त्रासदायक ठरू शकते.
- वैयक्तिक आरोग्य: प्रत्येक व्यक्तीच्या आरोग्याची स्थिती वेगळी असते. काही लोकांना उंच ठिकाणी कमी ऑक्सिजन पातळीमुळे (low oxygen level) त्रास होऊ शकतो.
- डॉक्टरांचा सल्ला: तुमच्या डॉक्टरांशी बोलून तुम्ही तुमच्या आरोग्यानुसार निर्णय घेणे महत्त्वाचे आहे. ते तुमच्या वैद्यकीय इतिहासावर आधारित योग्य मार्गदर्शन करू शकतील.
निष्कर्ष: दमा किंवा सीओपीडी असलेल्या व्यक्तीसाठी सातव्या-आठव्या मजल्यावर राहणे योग्य आहे की नाही, हे त्या व्यक्तीच्या आरोग्यावर, इमारतीमधील सुविधांवर आणि परिसरातील हवेच्या गुणवत्तेवर अवलंबून असते. डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आणि आपल्या जीवनशैलीनुसार योग्य निर्णय घेणे आवश्यक आहे.
0
Answer link
कोरोना झालेल्या रुग्णांना पाठीवर झोपल्यावर श्वास घेण्यास त्रास होऊ शकतो. ह्या त्रासाची काही कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
- फुफ्फुसांवर दाब: पाठीवर झोपल्याने फुफ्फुसांवर जास्त दाब येतो. कोरोनामुळे फुफ्फुसांमध्ये आधीच सूज आलेली असते आणि त्यांची कार्यक्षमता कमी झालेली असते. त्यामुळे, पाठीवर झोपल्याने श्वास घेण्यास अधिक त्रास होतो.
- श्वासनलिका संकुचित होणे: पाठीवर झोपल्याने श्वासनलिका (windpipe) थोडी संकुचित होऊ शकते, ज्यामुळे हवा फुफ्फुसांपर्यंत पोहोचायला अडथळा येतो.
- कफ साठणे: कोरोनामध्ये फुफ्फुसांमध्ये कफ साठण्याची शक्यता असते. पाठीवर झोपल्याने हा कफ एकाच जागी साठून राहतो आणि श्वास घेण्यास त्रास होतो.
- डाय diaphragm फ्रॅमची हालचाल: पाठीवर झोपल्याने डाय diaphragm फ्रॅमच्या हालचालीवर परिणाम होतो, ज्यामुळे श्वास घेणे अधिक कठीण होऊ शकते.
म्हणून, कोरोना रुग्णांना शक्यतो पोटावर झोपण्याचा सल्ला दिला जातो, ज्यामुळे फुफ्फुसांवरचा दाब कमी होतो आणि श्वास घेणे सोपे होते.
अधिक माहितीसाठी आपण डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
0
Answer link
घशामध्ये खवखवण्याची अनेक कारणे असू शकतात, त्यापैकी काही खालीलप्रमाणे आहेत:
- सर्दी आणि फ्लू: सर्दी किंवा फ्लू झाल्यास घशामध्ये खवखव होऊ शकते.
- घशाचा संसर्ग (Throat Infection): बॅक्टेरिया किंवा वायरसच्या संसर्गामुळे घश्यात खवखव आणि दुखणे होऊ शकते.
- ऍलर्जी: धूळ, परागकण किंवा इतर ऍलर्जीमुळे घश्यात खवखव होऊ शकते.
- कोरडी हवा: हवा कोरडी असल्यास घसा कोरडा होऊन खवखवण्याची शक्यता असते.
- धूम्रपान: धूम्रपान केल्याने घश्याला त्रास होतो आणि खवखव निर्माण होते.
- प्रदूषण: वातावरणातील प्रदूषणामुळे घश्यात जळजळ आणि खवखव होऊ शकते.
- आवाज जास्त वापरणे: जास्त वेळ बोलल्याने किंवा ओरडल्याने घश्यावर ताण येतो आणि खवखव होते.
- जठरासंबंधी समस्या (Acid Reflux): ऍसिड रिफ्लक्समुळे घशात जळजळ होते आणि खवखवण्याची शक्यता असते.
जर खवखव जास्त दिवस टिकून राहिली, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
अधिक माहितीसाठी आपण खालील संकेतस्थळांना भेट देऊ शकता: