बँकिंग
चेक (Check) म्हणजे काय?
चेक हे एक लिखित कागदपत्र आहे, जे बँकेला आपल्या खात्यातून एका विशिष्ट व्यक्तीला किंवा संस्थेला त्यावर नमूद केलेली रक्कम देण्याचा बिनशर्त आदेश देते. चेकमुळे रोख रक्कम सोबत न ठेवता पैशांचे व्यवहार सुरक्षितपणे करता येतात. हा एक 'विनिमयक्षम दस्तऐवज' (Negotiable Instrument) मानला जातो, ज्याची व्याख्या 'निगोशिएबल इन्स्ट्रुमेंट्स ॲक्ट, १८८१' मध्ये केली आहे.
चेकची प्रमुख वैशिष्ट्ये:
- लिखित आदेश (Written Order): चेक नेहमी कागदावर लेखी स्वरूपात असावा लागतो. तोंडी आदेश वैध मानला जात नाही.
- बिनशर्त आदेश (Unconditional Order): चेकवरील रक्कम अदा करण्याचा आदेश कोणताही अटी-शर्तींवर आधारित नसावा. तो बँकेला बिनशर्त आदेश असतो.
- बँकेवर काढलेला (Drawn on a Bank): चेक नेहमी एखाद्या विशिष्ट बँकेवर काढला जातो, जिथे चेक काढणाऱ्याचे खाते असते.
- निश्चित रक्कम (Definite Sum of Money): चेकवर अदा करावयाची रक्कम अंकात आणि शब्दात स्पष्टपणे नमूद केलेली असावी लागते. या दोन्ही रकमांमधील विसंगतीमुळे चेक रद्द होऊ शकतो.
- देय तारीख (Date): चेकवर तो काढल्याची किंवा तो वटवण्यासाठी सादर करण्याची तारीख लिहिलेली असते. भारतात चेकची वैधता सामान्यतः तीन महिने असते.
- देय व्यक्ती (Payee): ज्या व्यक्तीला किंवा संस्थेला पैसे द्यायचे आहेत, त्या व्यक्तीचे किंवा संस्थेचे नाव चेकवर स्पष्टपणे लिहिलेले असावे लागते. 'स्वतःसाठी' (Self) असे लिहून खातेदार स्वतःही पैसे काढू शकतो.
- चेक काढणाऱ्याची सही (Drawer's Signature): चेक काढणाऱ्या व्यक्तीची (खातेदाराची) सही त्यावर असणे बंधनकारक आहे. सही जुळली नाही तर चेक रद्द होतो.
- बदली करता येण्याजोगा (Negotiable Instrument): चेक हा बदली करता येण्याजोगा दस्तऐवज आहे, म्हणजे तो एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे हस्तांतरित करता येतो (उदा. कोरा चेक 'बेअरर चेक' असल्यास).
- खाते क्रमांक (Account Number): चेकवर खातेदाराचा खाते क्रमांक छापलेला असतो, ज्यातून पैसे काढले जातात.
- चेक क्रमांक (Check Number): प्रत्येक चेकला एक विशिष्ट क्रमांक असतो, जो व्यवहाराचा मागोवा घेण्यासाठी महत्त्वाचा असतो.
बँक ऑफ महाराष्ट्रकडून पाईपलाईन आणि विहिरीच्या दुरुस्तीसाठी सामान्य कर्ज (विशेषतः कृषी कर्ज प्रकारात येणारे) घेण्यासाठी साधारणतः खालील कागदपत्रांची आवश्यकता असते:
- अर्जदाराची ओळख आणि पत्त्याचा पुरावा:
- आधार कार्ड
- पॅन कार्ड
- मतदान ओळखपत्र
- ड्रायव्हिंग लायसन्स
- पासपोर्ट
- (यापैकी कोणतेही दोन, एक ओळखपत्रासाठी आणि एक पत्त्याच्या पुराव्यासाठी)
- अर्जदाराचा पासपोर्ट आकाराचा फोटो:
- नवीनतम पासपोर्ट आकाराचे फोटो (साधारणतः २ ते ४)
- जमिनीच्या मालकीचा पुरावा:
- ७/१२ उतारा (अद्ययावत)
- ८ अ उतारा (अद्ययावत)
- मालकी हक्काचे इतर कोणतेही अधिकृत दस्तऐवज
- उत्पन्नाचा पुरावा (आवश्यक असल्यास):
- कृषी उत्पन्न दाखला (ग्रामसेवक/तलाठी यांच्याकडून)
- आयकर रिटर्न (ITR) (लागू असल्यास)
- मागील ६ महिन्यांचे बँक स्टेटमेंट
- प्रकल्प अहवाल/खर्चाचा अंदाज:
- पाईपलाईन आणि विहीर दुरुस्तीसाठी अपेक्षित खर्चाचा तपशीलवार अंदाज (ग्रामपंचायत/कृषी अधिकारी किंवा संबंधित तज्ञांकडून प्रमाणित)
- इतर आवश्यक कागदपत्रे:
- बँकेचा कर्ज अर्ज (बँकेत उपलब्ध)
- इतर कोणत्याही बँकेकडून कर्ज न घेतल्याचे ना हरकत प्रमाणपत्र (NDC) (बँक मागणीनुसार)
- जमिनीचा नकाशा किंवा गट नंबर दर्शवणारे दस्तऐवज
- संबंधित कामासाठी आवश्यक परवाने किंवा परवानगी (लागू असल्यास)
हे सर्वसाधारण कागदपत्रे आहेत. तुमच्या विशिष्ट परिस्थितीनुसार आणि बँकेच्या धोरणांनुसार अतिरिक्त कागदपत्रांची मागणी केली जाऊ शकते. त्यामुळे, कर्ज अर्ज करण्यापूर्वी बँक ऑफ महाराष्ट्रच्या तुमच्या जवळच्या शाखेशी संपर्क साधून अचूक माहिती मिळवणे नेहमीच उचित राहील.
अधिक माहितीसाठी, तुम्ही खालील लिंकला भेट देऊ शकता:
अधिक माहितीसाठी, आपण खालील संकेतस्थळांना भेट देऊ शकता: