निवडणूक

नाही, आचार संहिता (Model Code of Conduct) लागू असताना तुम्ही मुक्तपणे किंवा तुम्हाला पाहिजे तसा प्रचार करू शकत नाही.

आचार संहिता म्हणजे काय?

• आचार संहिता (MCC) ही भारताच्या निवडणूक आयोगाने (Election Commission of India) जारी केलेली नियमावली आहे.
• निवडणुकांच्या तारखा जाहीर झाल्यापासून ते निकाल जाहीर होईपर्यंत ती लागू असते.
• याचा मुख्य उद्देश निवडणुका निष्पक्ष, न्यायपूर्ण आणि पारदर्शकपणे पार पाडणे हा आहे.

प्रचारासंदर्भात निर्बंध:

आचार संहिता लागू असताना प्रचारावर अनेक निर्बंध येतात. याचा अर्थ प्रचार पूर्णपणे थांबत नाही, परंतु तो निवडणूक आयोगाने घालून दिलेल्या नियमांनुसारच करावा लागतो. काही महत्त्वाचे निर्बंध खालीलप्रमाणे आहेत:

• शासकीय साधनांचा वापर: प्रचार कार्यासाठी शासकीय वाहने, इमारती किंवा इतर कोणत्याही शासकीय संसाधनांचा वापर करण्यास सक्त मनाई असते.
• नवीन घोषणा आणि प्रकल्प: कोणताही मंत्री किंवा इतर अधिकारी नवीन योजना किंवा प्रकल्पांची घोषणा करू शकत नाही, ज्यामुळे मतदारांवर प्रभाव पडेल.
• सभा आणि मिरवणुका: सार्वजनिक सभा, रॅली किंवा मिरवणुका काढण्यासाठी पोलिसांची आणि स्थानिक प्रशासनाची पूर्वपरवानगी घेणे बंधनकारक असते. तसेच, ध्वनिवर्धकांचा वापरही विहित वेळेत आणि मर्यादेतच करावा लागतो.
• मतदारांना प्रलोभन: मतदारांना पैसे, वस्तू किंवा इतर कोणत्याही स्वरूपात प्रलोभन देणे हे आचार संहितेचे उल्लंघन मानले जाते.
• धार्मिक स्थळांचा वापर: कोणताही उमेदवार किंवा पक्ष प्रचारासाठी धार्मिक स्थळांचा वापर करू शकत नाही.
• प्रचार समाप्ती: मतदानाच्या ४८ तास आधी प्रचार थांबवणे बंधनकारक असते.

थोडक्यात, आचार संहिता लागू असताना उमेदवार आणि राजकीय पक्षांना निवडणूक आयोगाने घालून दिलेल्या नियमांचे काटेकोरपणे पालन करूनच प्रचार करावा लागतो. नियमांचे उल्लंघन केल्यास कायदेशीर कारवाई होऊ शकते.

महानगर पालिका निवडणुकीच्या प्रचाराची निश्चित तारीख निवडणुकीच्या वेळापत्रकावर अवलंबून असते, जी राज्य निवडणूक आयोग (State Election Commission) जाहीर करते.

• साधारणपणे, निवडणुकीची घोषणा झाल्यानंतर आणि उमेदवारांच्या अंतिम यादीची घोषणा झाल्यानंतर प्रचाराला सुरुवात होते.
• प्रचाराची मुदत ही मतदान सुरू होण्यापूर्वी ४८ तास आधी संपते.
• त्यामुळे, विशिष्ट महानगरपालिकेच्या निवडणुकीचा प्रचार कोणत्या तारखेपासून सुरू होईल हे जाणून घेण्यासाठी, संबंधित राज्य निवडणूक आयोगाने जाहीर केलेले अधिकृत वेळापत्रक पाहावे लागेल.

सध्या महाराष्ट्रातील अनेक महानगरपालिकांच्या निवडणुका प्रलंबित आहेत आणि त्याचे वेळापत्रक अद्याप जाहीर झालेले नाही.

सध्या २०२४ वर्ष सुरू आहे आणि २०२५ च्या निवडणुका अजून जाहीर झालेल्या नाहीत. त्यामुळे, २०२५ च्या निवडणुकीसाठी कोणतीही आचार संहिता सध्या लागू नाही.

निवडणूक आयोगाकडून निवडणुकीच्या तारखा जाहीर झाल्यानंतर आचार संहिता लागू होते आणि निकाल लागेपर्यंत ती अस्तित्वात असते.

निवडणूक AB फॉर्म (Election AB Form) हे राजकीय पक्षांनी निवडणुकांमध्ये त्यांच्या उमेदवारांना अधिकृतपणे घोषित करण्यासाठी वापरले जाणारे एक महत्त्वाचे दस्तऐवज आहे.

• उद्देश: हा फॉर्म संबंधित राजकीय पक्षाने निवडलेल्या उमेदवाराची अधिकृतपणे ओळख करून देतो. यामुळे निवडणूक आयोगाला कळते की अमुक व्यक्ती अमुक पक्षाचा अधिकृत उमेदवार आहे.
• जारी करणारा: हा फॉर्म पक्षाच्या अधिकृत प्रतिनिधीद्वारे (उदा. पक्षाध्यक्ष, सरचिटणीस किंवा पक्षाने यासाठी नेमलेल्या व्यक्तीद्वारे) जारी केला जातो.
• महत्त्व:
  • हा फॉर्म उमेदवारी अर्जासोबत सादर करणे बंधनकारक असते.
  • या फॉर्ममुळे उमेदवाराला पक्षाचे निवडणूक चिन्ह वापरण्याचा अधिकार मिळतो.
  • जर एखाद्या उमेदवाराने निवडणूक AB फॉर्म सादर केला नाही, तर त्याला त्या पक्षाचा अधिकृत उमेदवार मानले जात नाही, जरी तो त्या पक्षाचा सदस्य असला तरी. अशा उमेदवाराला अपक्ष (Independent) उमेदवार म्हणून गणले जाते.
• माहिती: या फॉर्ममध्ये उमेदवाराचे नाव, पक्षाचे नाव आणि पक्षाच्या अधिकृत प्रतिनिधीची सही व शिक्का असतो, जो उमेदवाराला अधिकृत घोषित करतो.