2 उत्तरे
2
answers
भारतीय महिलाविषयक सामाजिक समस्या व तरतुदी काय आहेत?
3
Answer link
*भारतीय सामाजिक समस्या व तरतुदी*🕕
*सामाजिक समस्या व त्याची कारणे*🕑
*महिलांविषयक योजना*🕘
1. डवाकरा योजना -1982
2. न्यू मॉडेल चर्खा योजना -1987
3. नोरडा प्रशिक्षण योजना -1989
4. महिला सामख्या योजना -1993
5. राष्ट्रीय महिला कोश योजना -1993
6. राष्ट्रीय मातृत्व लाभ योजना -1994
7. इंदिरा महिला योजना -1995
8. ग्रामीण महिला विकास योजना -1996
9. राजराजेश्वरी विमा योजना -1997
10. आरोग्य सखी योजना -1997
11. महिला आर्थिक विकास महामंडळ -24 फेब्रुवारी 1975
12. महाराष्ट्र राज्य महिला आयोग -1993
13. महाराष्ट्र राज्य समाज कल्याण सल्लागार बोर्ड -1960
व्याख्या
"सामाजिक समस्या म्हणजे अशी एक परिस्थिती जी समजतील बहुसंख्य लोकांच्या मूल्याशी विसंगत असून त्या परिस्थितीत बदल करण्यासाठी प्रत्यक्ष कृती करण्याची आवश्यकता आहे. असे त्या लोकांचे मत असते. "
सामाजिक समस्येची स्वरूपात्मक वैशिष्ट्ये :
1. प्रचलित समाज मूल्यांशी विसंगती
2. सार्वत्रिकता
3. समजातील बहुसंख्य , लक्षणीय सदस्यांची धारणा
4. सामाजिक सापेक्षता
5. संवेदन भिन्नता
6. सामूहिक सामाजिक उपयोजनेची आवश्यकता
सामाजिक समस्येची कारक :
1. सामाजिक विघटक
2. मूल्य संघर्षक
3. सामाजिक परिवर्तन
4. सांस्कृतिक पाश्च्यायन
5. स्वार्थी हितसंबंधांच्या मूल्यांचा आग्रह
6. मूल्ये संघर्षाला प्रेरक ठरणारे परिवर्तन
7.मूल्ये संघर्षाला प्रेरक ठरणारा बहुजिनसी समाज
8. प्रमाणकश्युन्यता
9. समाज व समूहसापेक्ष मूल्ये यांतील संघर्ष
10. सदोष सामाजिकिकरणातून मूल्यव्यवस्थेतील अनावस्था
11. संस्थागत प्रमाणके व सांस्कृतिक असमतोल
सामाजिक समस्यांचे निराकरण
1. उपचारात्मक व पुनर्वसनात्मक उपाययोजना
2. प्रतिबंधात्मक उपाययोजना
स्त्रियांच्या समस्या
1. स्त्री स्वातंत्र्याचा अभाव
2. स्त्री-पुरुष भेदभाव
3. दारिद्र्य
4.अर्धवट शिक्षण
5. सामाजिक रूढी-परंपरा
6. स्त्रियांवर होणारे अत्याचार
7. नोकर्यांतील होणारे अत्याचार
8. आजाराचे वाढते प्रमाण
9. राजकीय व सामाजिक प्रतिंनिधीत्वाचा अभाव
स्त्री विकासासाठी घटनात्मक बिगर घटनात्मक तरतुदी
1. मूलभूत अधिकार
2. मार्गदर्शक तत्वे
3. सरकारी नोकर्यांमध्ये 30 टक्केवारी आरक्षण
4. स्थानिक स्वराज्य संस्थामध्ये 11 व्या घटनादुरुस्तिनुसार 50 टक्केवारी आरक्षण विशेष विभाग व कायदा
5. हिंदू कोडबील
6. हुंडा प्रतिबंधक कायदा.
7. गर्भपातास कायदेशीर मान्यता.
8. राष्ट्रीय महिला आयोगाची स्थापना
स्त्री लिंग भेदावर विषमता
1. स्त्रियांची बौद्धिक क्षमता पुरुषांपेक्षा कमी असते.
2. स्त्रिया योग्य निर्णय घेऊ शकत नाहीत.
3. मुलगी हे परक्याचे धन असते.
4. पुत्रप्राप्ती झाली तर स्वर्ग मिळतो
5. स्त्रियांचा दर्जा सदैव खालचा ठेवावा .
6. स्त्रीला विकासाची संधी देण्याची गरज नाही.
7. मुलीचा जन्म म्हणजे पापाचे फळ होय.
*सामाजिक समस्या व त्याची कारणे*🕑
*महिलांविषयक योजना*🕘
1. डवाकरा योजना -1982
2. न्यू मॉडेल चर्खा योजना -1987
3. नोरडा प्रशिक्षण योजना -1989
4. महिला सामख्या योजना -1993
5. राष्ट्रीय महिला कोश योजना -1993
6. राष्ट्रीय मातृत्व लाभ योजना -1994
7. इंदिरा महिला योजना -1995
8. ग्रामीण महिला विकास योजना -1996
9. राजराजेश्वरी विमा योजना -1997
10. आरोग्य सखी योजना -1997
11. महिला आर्थिक विकास महामंडळ -24 फेब्रुवारी 1975
12. महाराष्ट्र राज्य महिला आयोग -1993
13. महाराष्ट्र राज्य समाज कल्याण सल्लागार बोर्ड -1960
व्याख्या
"सामाजिक समस्या म्हणजे अशी एक परिस्थिती जी समजतील बहुसंख्य लोकांच्या मूल्याशी विसंगत असून त्या परिस्थितीत बदल करण्यासाठी प्रत्यक्ष कृती करण्याची आवश्यकता आहे. असे त्या लोकांचे मत असते. "
सामाजिक समस्येची स्वरूपात्मक वैशिष्ट्ये :
1. प्रचलित समाज मूल्यांशी विसंगती
2. सार्वत्रिकता
3. समजातील बहुसंख्य , लक्षणीय सदस्यांची धारणा
4. सामाजिक सापेक्षता
5. संवेदन भिन्नता
6. सामूहिक सामाजिक उपयोजनेची आवश्यकता
सामाजिक समस्येची कारक :
1. सामाजिक विघटक
2. मूल्य संघर्षक
3. सामाजिक परिवर्तन
4. सांस्कृतिक पाश्च्यायन
5. स्वार्थी हितसंबंधांच्या मूल्यांचा आग्रह
6. मूल्ये संघर्षाला प्रेरक ठरणारे परिवर्तन
7.मूल्ये संघर्षाला प्रेरक ठरणारा बहुजिनसी समाज
8. प्रमाणकश्युन्यता
9. समाज व समूहसापेक्ष मूल्ये यांतील संघर्ष
10. सदोष सामाजिकिकरणातून मूल्यव्यवस्थेतील अनावस्था
11. संस्थागत प्रमाणके व सांस्कृतिक असमतोल
सामाजिक समस्यांचे निराकरण
1. उपचारात्मक व पुनर्वसनात्मक उपाययोजना
2. प्रतिबंधात्मक उपाययोजना
स्त्रियांच्या समस्या
1. स्त्री स्वातंत्र्याचा अभाव
2. स्त्री-पुरुष भेदभाव
3. दारिद्र्य
4.अर्धवट शिक्षण
5. सामाजिक रूढी-परंपरा
6. स्त्रियांवर होणारे अत्याचार
7. नोकर्यांतील होणारे अत्याचार
8. आजाराचे वाढते प्रमाण
9. राजकीय व सामाजिक प्रतिंनिधीत्वाचा अभाव
स्त्री विकासासाठी घटनात्मक बिगर घटनात्मक तरतुदी
1. मूलभूत अधिकार
2. मार्गदर्शक तत्वे
3. सरकारी नोकर्यांमध्ये 30 टक्केवारी आरक्षण
4. स्थानिक स्वराज्य संस्थामध्ये 11 व्या घटनादुरुस्तिनुसार 50 टक्केवारी आरक्षण विशेष विभाग व कायदा
5. हिंदू कोडबील
6. हुंडा प्रतिबंधक कायदा.
7. गर्भपातास कायदेशीर मान्यता.
8. राष्ट्रीय महिला आयोगाची स्थापना
स्त्री लिंग भेदावर विषमता
1. स्त्रियांची बौद्धिक क्षमता पुरुषांपेक्षा कमी असते.
2. स्त्रिया योग्य निर्णय घेऊ शकत नाहीत.
3. मुलगी हे परक्याचे धन असते.
4. पुत्रप्राप्ती झाली तर स्वर्ग मिळतो
5. स्त्रियांचा दर्जा सदैव खालचा ठेवावा .
6. स्त्रीला विकासाची संधी देण्याची गरज नाही.
7. मुलीचा जन्म म्हणजे पापाचे फळ होय.
0
Answer link
भारतीय महिलांसमोरील सामाजिक समस्या आणि तरतुदी
भारतामध्ये महिला अनेक सामाजिक समस्यांना तोंड देत आहेत. त्या समस्या व त्या संदर्भातील तरतुदी खालीलप्रमाणे:
1. लैंगिक समानता आणि भेदभाव:
- समस्या: आजही समाजात महिलांना दुय्यम स्थान दिले जाते. शिक्षण, नोकरी, आणि राजकीय सहभाग यांमध्ये त्यांच्यावर अनेक निर्बंध लादले जातात.
- तरतुदी:
- समान वेतन कायदा: समान कामासाठी समान वेतन मिळवण्याचा अधिकार समान वेतन कायदा, 1976.
- शैक्षणिक संस्थांमध्ये आरक्षण: शिक्षण आणि नोकरीमध्ये महिलांसाठी जागा राखीव ठेवल्या आहेत.
2. बालविवाह:
- समस्या: अनेक ठिकाणी आजही अल्पवयात मुलींचे विवाह केले जातात, ज्यामुळे त्यांचे शिक्षण आणि आरोग्य धोक्यात येते.
- तरतुदी:
- बालविवाह प्रतिबंधक कायदा, 2006: या कायद्यानुसार बालविवाह करणे कायदेशीर गुन्हा आहे.
3. हुंडा मागणी आणि हिंसा:
- समस्या: हुंडा मागणीसाठी महिलांचा छळ केला जातो, काहीवेळा त्यांना मारले जाते किंवा आत्महत्येस प्रवृत्त केले जाते.
- तरतुदी:
- हुंडा प्रतिबंधक कायदा, 1961: हुंडा घेणे आणि देणे दोन्ही कायद्याने गुन्हा आहे.
- कौटुंबिक हिंसाचार कायदा, 2005: या कायद्यानुसार महिलांना घरगुती हिंसाचारापासून संरक्षण दिले जाते.
4. भ्रूणहत्या:
- समस्या: मुलगी नको असल्याने गर्भातच तिची हत्या केली जाते, ज्यामुळे लिंग गुणोत्तर घटते.
- तरतुदी:
- गर्भलिंग निदान प्रतिबंधक कायदा, 1994: या कायद्यानुसार गर्भातील लिंग तपासणी करणे गुन्हा आहे.
5. कामाच्या ठिकाणी लैंगिक छळ:
- समस्या: अनेक महिलांना कामाच्या ठिकाणी लैंगिक छळाला सामोरे जावे लागते.
- तरतुदी:
- लैंगिक छळ प्रतिबंधक कायदा, 2013: या कायद्यानुसार कामाच्या ठिकाणी होणाऱ्या लैंगिक छळाला प्रतिबंध घालण्यात येतो. The Sexual Harassment of Women at Workplace (Prevention, Prohibition and Redressal) Act, 2013
6. महिला सुरक्षा:
- समस्या: महिलांच्या सुरक्षेचा प्रश्न गंभीर आहे. सार्वजनिक ठिकाणी त्यांच्यावर अत्याचार आणि हिंसाचाराच्या घटना घडतात.
- तरतुदी:
- निर्भया फंड: महिलांच्या सुरक्षेसाठी केंद्र सरकारने निर्भया फंडची स्थापना केली आहे.
- पोलीस हेल्पलाईन: महिलांसाठी विशेष पोलीस हेल्पलाईन सुरू करण्यात आल्या आहेत.
7. शिक्षण आणि आरोग्य:
- समस्या: आजही अनेक मुली शिक्षण आणि आरोग्याच्या सुविधांपासून वंचित आहेत.
- तरतुदी:
- बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना: या योजनेद्वारे मुलींच्या शिक्षणाला प्रोत्साहन दिले जाते.
- जननी सुरक्षा योजना: गरीब महिलांना सुरक्षित मातृत्व आणि आरोग्याच्या सुविधा पुरवल्या जातात.
8. राजकीय सहभाग:
- समस्या: राजकारणात महिलांचे प्रतिनिधित्व कमी आहे.
- तरतुदी:
- स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये आरक्षण: पंचायत राज संस्थांमध्ये महिलांसाठी 33% जागा राखीव ठेवल्या आहेत.
अशा प्रकारे, भारतीय महिला अनेक सामाजिक समस्यांना तोंड देत आहेत, परंतु सरकार आणि सामाजिक संस्थांच्या प्रयत्नांमुळे त्यांच्या परिस्थितीत सुधारणा होत आहे.